مهدی شناسی(13) اهم وظایف شیعیان در زمان غیبت

                                                    باسمه تعالی

                                                     ((آغاز غیبت))

                                                   مبحث سیزدهم

                                      « اهم وظایف شیعیان در زمان غیبت»

                                                 نویسنده و مولف:

                            حجت الاسلام والمسلمین سید محسن طاهری(زیدعزه)

 

 

 

شکی نیست که شیعیان در زمان غیبت بلاتکلیف نیستند و با توجه به اینکه مساله غیبت از زمان خود پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم تا زمان شهادت امام حسن عسکری علیه السلام همواره به مردم گوش زد می شده است یقینا این سوال برای شیعیان به وجود می آمده است که در زمان غیبت چه وظایفی بر عهده دوستان امام زمان علیه السلام خواهد بود. در این مبحث می خواهیم به این سوال اساسی پاسخ بدهیم.

جایگاه مومنان  وظیفه شناس در زمان غیبت:

پیش از آنکه به پاسخ سوال مزبور بپردازیم خوب است ابتدا به جایگاه والای کسانی که در زمان غیبت ایمان خود را حفظ و به وظایف دینی خود عمل می‌کنند پی ببریم در این زمینه به ذکر چند روایت امید بخش می پردازیم:

عن النبی الاکرم صلی الله علیه و آله و سلم:

«إن اعظم الناس یقینا قوم یکونون فی آخر الزمان لم یلحقوا النبی وحجب عنهم الحجه فآمنوا بسواد فی بیاض»(بحارالانوار ،ج52 ،ص 125)

«بزرگترین مردم از جهت برخورداری از یقین، کسانی هستند که در آخرالزمان خواهند بود، به پیامبر ملحق نشدند (یعنی در زمان پیامبر نبودند) و حجت خدا از آنان پوشیده شد( یعنی در زمان غیبت قرار دارند )،آنان به سیاهی در سفیدی ایمان دارند»( ظاهرا منظور این است که به نوشتجات و آیات و روایات ایمان دارند)

2-عن أبی حمزه الثمالی عن أبی خالد الکابلی عن علی بن الحسین (علیهما السلام)،قال:

«تمتد الغیبه بولی الله الثانی عشر من أوصیاءرسول الله (صلی الله علیه و آله ) والائمه بعده،یا اباخالد !ان اهل زمان غیبه القائلون [القائلین]با مامته المنتظرون [المنتظرین] لظهوره افضل أهل کل زمان ، لأن الله تعالی ذکره [تبارک و تعالی] اعطا هم من العقول و الافهام و المعرفه ماصارت به الغیبه عندهم بمنزله المشاهده ، و جعلهم فی ذلک الزمان بمنزله المجاهدین بین یدی رسول الله (صلی الله علیه و آله)بالسیف ، اولئک المخلصون حقا و شیعتنا صدقا و الدعاه الی دین الله سرا وجهرا »(بحارالانوار ،ج52،ص 122)

«غیبت برای دوازدهمین ولی خدا ...طولانی می‌شود؛ ای ابوخالد! همانا کسانی که در زمان غیبت او معتقد به امامتش  و منتظر ظهورش هستند، از اهل هر زمانی ارزشمند ترند؛ زیرا خداوند متعال عقل ها و فهم ها و معرفتی بدانها عطا فرموده است که به موجب آن، غیبت نزد آنها به منزله مشاهده است( یعنی گویا در زمان غیبت ، امام زمان را می بینند) و خداوند آنها را در آن زمان در رتبه کسانی قرار داده است که در رکاب رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم باشمشیر ،جهاد کرده‌اند. آنان حقیقتاً اهل اخلاص و شیعیان راستین اند و پنهان و آشکار به دین خدا دعوت می کنند.»

3-عن ابی بصیرعن ابی جعفر علیه السلام قال:

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) ذات یوم و عنده جماعه من اصحابه :«اللهم لقنی اخوانی !» مرتین ،فقال من حوله من اصحابه :اما نحن اخوانک ؟ یا رسول الله!فقال :«لا،انکم اصحابی ،و اخوانی قوم فی آخر الزمان آمنوا و لم یرونی ،لقد عرفنیهم الله باسمائهم و اسماء آبائهم من قبل ان یخرجهم من اصلاب آبائهم وارحام امها تهم ، لاحدهم اشد بقیه علی دینه من خرط القتاد فی اللیله الظلماء او کالقابض علی جمر الغضا، أولئک مصابیح الدجا،ینجیهم الله من کل فتنه غبراء مظلمه...»(همان ، ص 124)

امام باقر علیه السلام می فرماید روزی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم در حالی که عده ای از اصحابش نزد او بودند دو بار فرمود:« خدایا دیدار برادرانم را نصیبم کن» اطرافیان پرسیدند:« یا رسول الله! مگر ما برادرانتان نیستیم؟!» فرمود:« خیر، شما اصحاب و همراهان من هستید؛ برادران من کسانی هستند که در آخرالزمان ایمان می آورند در حالی که مرا ندیده اند خداوند آنان را با نامشان و نام پدرانشان به من معرفی کرده است پیش از آنکه آنان را از صلب پدران و رحم مادرانشان بیرون آورد هر یک از آنان در پایداری بردینش استوار تر از کسی است که بخواهد در شب تاریک خارهای درخت قتاد را با کف دستش بکند( خرط القتاد کنایه از کاری است که بسیار دشوار باشد) یا مانند کسی است که گداخته آتش را در دست خود نگه دارد. آنان چراغ های روشنی بخش شب تاریک اند خداوند آنان را از شر فتنه های تیره و تار نجات می بخشد.

***

اهم وظایف مومنان در زمان غیبت:

هر چند در روایات، وظایف زیادی را برای شیعیان در زمان غیبت برشمرده اند لیکن ما به مهم ترین و جامع‌ترین آنها اشاره می کنیم:

 شایان ذکر است که تقریباً همه این وظایف شامل حال شیعیانی که در زمان حضور ائمه اطهار علیهم السلام زندگی می‌کردند نیز می‌شود ولیکن این وظایف در زمان غیبت اهمیت بیشتری پیدا می کند، خصوصاً با توجه به این که غالباً در زمان حضور، شیعیان می توانستند وظایف خاص خود را از زبان ائمه علیهم السلام بشنوند ولیکن در زمان غیبت امکان چنین ارتباطی وجود ندارد.

1-افزایش معرفت و یقین

در این زمینه روایات بیشماری وارد شده است. در واقع منظور از معرفت همان دین شناسی است و لیکن در میان معارف دینی به خداشناسی، پیامبر شناسی و به ویژه امام شناسی تاکید بیشتری صورت گرفته است. ضمناً باید دانست که «یقین» از دیدگاه دینی دارای مراتب متعددی است که با افزایش معرفت ،بر مرتبه آن افزوده می‌شود.

عن زراره قال:سمعت اباعبدالله (علیه السلام)یقول:«ان للقائم غیبه قبل ان یقوم ...» قال زراره:فقلت :جعلت فداک!فان ادرکت ذلک الزمان فای شیء اعمل ؟قال :«یا زراره !اذا ادرکت ذلک الزمان فالزم هذا الدعاء:اللهم عرفنی نفسک ،فانک ان لم تعرفنی نفسک لم اعرف نبیک،اللهم عرفنی رسولک ،فانک ان لم تعرفنی رسولک لم اعرف حجتک ،اللهم عرفنی حجتک ،فانک ان لم تعرفنی حجتک ضللت عن دینی.»(بحارالانوار،ج52،ص146و147)

زراره  می گوید شنیدم که امام صادق علیه السلام می فرمود:« قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف پیش از قیامش غیبتی دارد...» گفتم:فدایت  شوم! اگر زمان غیبت را درک کردم چه عملی انجام دهم ؟فرمود:« ای زراره !اگر آن زمان را درک کردی این دعا را همواره بخوان :خدایا خودت را به من بشناسان ،زیرا اگر خودت را به من نشناسانی پیامبرت را نخواهم شناخت ؛خدایا فرستاده ات را به من بشناسان ،زیرا اگر او را به من نشناسانی حجتت را نخواهم شناخت ، خدایا حجتت را به من بشناسان ،زیرا اگر او را به من نشناسانی از دین گمراه خواهم شد.»

عن زراره ،قال :قال ابوعبدالله (علیه السلام):اعرف امامک ،فانک اذا عرفته لم یضرک تقدم هذا الامر او تاخر.»(همان ،ص41)

امام صادق علیه السلام فرمود:« امام خودت را بشناس زیرا هر گاه او را شناختی، دیر یا زود شدن امر فرج به تو زیان نمی‌رساند .»

ونیز بازهم امام صادق علیه السلام می فرماید:«لا یثبت علی امامته الا من قوی یقینه وصحت معرفته.»(منتخب الاثر ،ص 215)

«در اعتقاد به امامت حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف استوار نمی‌ماند مگر کسی که یقینش قوت داشته باشد و از شناخت درستی [نسبت به امامش] برخوردار باشد.»

البته در روایاتی که در آغاز این مبحث ذکر نمودیم نیز اهمیت معرفت کاملا مشهود است.عباراتی از قبیل :«ان اعظم الناس یقینا قوم یکونون فی آخر الزمان ...» و «... لان الله تعالی ذکره اعطاهم من العقول و الافهام و المعرفه ما صارت به الغیبه عندهم بمنزله المشاهده ...»بیانگر همین موضوع می باشد.

2-رعایت تقوا و تمسک به دین:

عن هانئ التمار ،قال :قال لی ابوعبدالله (علیه السلام):«ان لصاحب هذا الامر غیبه ،فلیتق الله عبد و لیتمسک بدینه»(بحارالانوار ،ج51،ص 145و146)

امام صادق علیه السلام فرمود:« صاحب امر فرج دارای غیبتی است ؛ بس بنده ی خدا باید تقوای الهی پیشه کند وبه دینش متمسک شود.»

و نیز امام صادق علیه السلام می فرمایید:«اذا کان کذالک فتمسکوا بما فی ایدیکم حتی یصح لکم الامر.»(همان ،ج52،ص133)

«هرگاه چنین شد[ غیبت اتفاق افتاد] به آنچه از احکام و معارف دین در اختیار دارید تمسک کنید تا کارتان در مسیر صحیح قرار گیرد.»

در روایت سومی که درصدر مبحث آوردیم نیز پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:«لاحدهم اشدبقیه علی دینه من خرط القتاد فی اللیله الظلماء اوکالقابض علی جمر الغضا»که حاکی از آن است که با همه سختی دینداری در آن زمان ، مومن دست از دین خود بر نمی دارد.

3- تولی و تبری

عن محمد بن منصور الصیقل ، عن ابیه منصور ،قال: قال ابوعبدالله (علیه السلام) :«اذا اصحبت و امسیت لا تری فیه اماما من آل محمد فاحب من کنت تحب و ابغض من کنت تبغض و وال من کنت توالی...»(همان)

امام صادق علیه السلام فرمود:« هرگاه صبح و شام بر تو گذشت و در آن هنگام امامی از خاندان محمد صلی الله علیه و آله و سلم را ندیدی پس هر که راپیش از آن دوست می داشتی دوست بدار و با هر که پیش از آن او را مبغوض میداشتی دشمنی کن و ولایت  هر که را تا پیش از آن قبول داشتی بپذیر...»

هر چند در برخی از کتب قسمت اخیر روایت را این گونه ترجمه کرده اند که:« هر که را میخواهی دوست داشته باش و...» ولی ترجمه صحیح آن این است که:« هرکه را دوست می داشتی دوست داشته باش و... » ظاهرا منظور این است که وظیفه ای که در زمان حضور امام معصوم علیه السلام در خصوص تولی و تبری داشتی  اکنون هم که در زمان غیبت قرار داری همان وظیفه را بر عهده داری ،روایت بعدی شاهد بر این معنایی است که ذکر شد:

عن النبی الاعظم (ص):

«طوبی لمن ادرک قائم اهل بیتی و هو مقتد به قبل قیامه ، یتولی ولیه و یتبرأ من عدوه و یتولی الائمه الهادین من قبله ...»(همان ص 130)

«خوشا به حال کسی که قائم خاندان مرا درک کند در حالی که پیش از قیامش به او اقتدا کرده بود، دوست او را دوست می داشته و از دشمنش بیزاری می جسته و ولایت امامان هدایت گر پیش از او را  پذیرفته بوده است.»

هرچند قسمت آغازین روایت مربوط به پس از ظهور می‌باشد ولیکن ظاهراً عبارت« یتولی ولیه ...» به قرینه  جمله«و هو مقتد به قبل قیامه» مربوط به زمان غیبت می باشد.

4-صبر در مقابل سختی ها:

عن الامام الباقر علیه السلام فی تفسیر قوله تعالی :«یا ایها الذین آمنوا اصبروا و صابروا و رابطوا ...»(آل عمران/200)

«یا ایها الذین آمنو اصبروا علی اداء الفرائض و صابروا علی اذیه عدوکم و رابطوا امامکم المهدی المنتظر ...»(منتخب الاثر ،ص498و 515)

«ای اهل ایمان ! برانجام واجبات شکیبا باشید و بر آزار دشمنتان یکدیگر را به صبر سفارش کنید [ یا: درصبر بر آزار دشمنان با یکدیگر رقابت کنید] و از امامتان مهدی منتظر حراست کنید...»

ضمنا عبارتی که درصدر مبحث در روایت پیامبر اکرم (ص) گذشت که فرمود :

«لاحد هم اشد بقیه علی دینه من خرط القتاد فی اللیله الظلماء...»

بیان گر اهمیت صبر در مشکلات می باشد.

عن البزنطی قال :قال الرضا علیه السلام : ما احسن الصبر و انتظار الفرج! اما سمعت قول الله تعالی :« فار تقبوا انی معکم رقیب » وقوله عزوجل : «وانتظروا انی معکم من المنتظرین » فعلیکم بالصبر ! فانه انما یجیئ الفرج علی الیاس ، فقد کان الذین من قبلکم اصبر منکم »(بحار الانوار،ج52،ص 129)

امام رضا علیه السلام فرمود:« چقدر زیباست صبر و انتظار فرج !مگر نشنیده ای سخن خدا را که؛« مراقب باشید چرا که من هم با شما مراقبت می کنم» و آن سخن خدا را که؛« و منتظر باشید، من نیز با شما منتظرم» پس بر شما باد به شکیبایی! چراکه فرج هنگامی نومیدی فرا می رسد؛ کسانی که پیش از شما بودند صبورتر از شما بودند.»

البته در روایت اخیر برای معنای «صبر» دو احتمال وجود دارد:

الف- به قرینه «فرج » که پس از گرفتاری ها و سختی ها حاصل می شود«صبر» نیز به همان معنای تحمل سختی ها خواهد بود.

ب- به قرینه معنای «انتظار» که در بسیاری از روایات در کنار توصیه به عدم شتابزدگی و پرهیز از«استعجال » آمده است، احتمال دارد «صبر» نیز به همین معنا باشد.(یعنی برای ظهور عجله نکنید)

به این روایت توجه کنید:

امام باقر علیه السلام می فرماید:«... ما لکم لا تملکون انفسکم و تصبرون حتی یجیئ الله تبارک و تعالی بالذی تریدون ؟ ان هذا الامر لیس یجیئ علی ما ترید الناس ، انما  هو امر الله تبارک و تعالی و قضاوه و الصبر ، و انما یعجل من یخاف الفوت...»(بحارالانوار ،ج52،ص 110 و 111 ، ح 17)

«چرا خویشتن داری نمی کنید و شکیبا نیستید تا خداوند آنچه را می‌خواهید برایتان بیاورد؟! امر فرج آن گونه که مردم می‌خواهند نمی آید؛ امر فرج تنها با امر خداوند متعال و قضای او و صبر شما تحقق پیدا می‌کند، و فقط کسی عجله می کند که ترس از فوت (از دست دادن) داشته باشد...»

در مباحث آینده  پیرامون معنای استعجال باز هم سخن خواهیم گفت.

5- تقیه :

تقیه عبارت است از اینکه انسان مومن ، همه عقاید خود یا برخی از آنها را به خاطر یک مصلحت مهم تر در دل خود پنهان نگه دارد و یا برخی از اعمال دینی خود را آشکارا انجام ندهد و این کار با یکی از دو هدف صورت می گیرد:

الف- خوف از دشمن و حفظ جان

ب- مدارای با کسانی که عقاید دیگری دارند

امام رضا علیه السلام فرموده اند:«... من ترک التقیه قبل خروج قائمنا فلیس منا » (بشاره الاسلام، ص 161) «کسی که پیش از قیام قائم ما،تقیه را ترک کند، از ما نیست» در واقع هر دو قسم تقیه در زمان غیبت می تواند مصداق داشته باشد ، البته شرایط تقیه و چگونگی آن نیاز به مبحث جداگانه ای دارد.

6- انتظار فرج:

حضرت امام جواد علیه السلام می فرماید:

«... ان القائم منا هو المهدی الذی یجب ان ینتظر فی غیبته ...»(اعلام الوری ،ص 408)

«قائم ما همان مهدی است که انتظارش در زمان غیبتش واجب است.»

امام صادق علیه السلام نیز فرموده اند:

«اذا اصحبت و امسیت لا تری فیه اماماً من آل محمد فاحب من کنت تحب ... و انتظر الفرج صباحا و مساء .» (بحارالانوار ، ج52 ،ص 133)

«هرگاه صبح و شام بر تو گذشت و در آن هنگام امامی از آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم را ندیدی... پس صبحگاهان و شبانگاهان منتظر فرج باش.»

 

در زمینه موضوع «انتظار فرج» به خاطراهمیتی که دارد و در روایات مورد عنایت ویژه قرار گرفته است،مستقلا بحث خواهیم کرد(مبحث آینده )

7- زمینه سازی برای ظهور:

یکی از سوالات اساسی مبحث مهدویت این است که آیا مومنان می توانند فعالیتهایی را با هدف زمینه سازی ظهور امام زمان (عج) و نزدیک نمودن آن انجام دهند؟

پاسخ ما به این سوال مثبت است ، بلکه معتقدیم یکی از اهم واجبات و وظایف دینی ما در زمان غیبت زمینه سازی برای ظهور می باشد.

از آنجا که این مبحث نیز نیاز به بررسی ویژه دارد در آینده جداگانه بدان خواهیم پرداخت ولیکن به یک روایت در این زمینه اشاره می کنیم:

عن عبدالله بن الحارث بن جزء الزبیدی ،قال: قال رسول الله (صلی الله علیه و آله ):

«یخرج ناس من المشرق فیوطئون للمهدی (یعنی سلطانه).»(بحار الانوار ، ج 51 ،ص 87)

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:« گروهی از مردم از مشرق زمین قیام می کنند و زمینه را برای حکومت مهدی فراهم می نمایند.»

8- رجوع به فقهای واجد شرایط و پیروی از آنان:

ائمه اطهار (علیهم السلام) همواره به شیعیانی که در زمان غیبت زندگی می کنند سفارش کرده بودند که به علمای ربانی و  فقهای واجد شرایط رجوع کرده ، در شناخت معارف و احکام دین از آنان استمداد و در عمل به وظایف فردی و اجتماعی خود از آنان پیروی نمایند.

نظر به اهمیت این موضوع و اینکه مباحث مهمی همچون مرجعیت تقلید و ولایت فقیه در اینجا مطرح می شود در خصوص این موضوع نیز مانند دو مبحث گذشته جداگانه سخن خواهیم گفت خواننده محترم را صرفا به دو روایتی که در انتهای مهدی شناسی(12) ذکر گردید ارجاع می دهیم.

 

 

پیام سیستم

برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.