دستاوردهای آموزشی و علمی چهل ساله انقلاب اسلامی

طرح مسئله

بی تردید میان صحت و اتقان یک اندیشه اجتماعی و کارایی و توانایی نظام اجتماعی برآمده از آن در پاسخ گویی به مسائل و مشکلات جامعه، رابطه مستقیمی برقرار است. ازسوی دیگر، پویایی کارگزاران یک نظام در اجرای اهداف و آرمان های آن، می تواند در کارآمد یا ناکارآمد به نظر آمدن آن نظام و به تبع، درست یا نادرست به نظر رسیدن آن اندیشه اجتماعی، تأثیر مثبت یا منفی برجای گذارد. به هرحال این تناسب و ارتباط میان سه مقوله اندیشه، نظام و کارگزاران آن به گونه ای برقرار شده است که تفکیک میان آنها خصوصاً دربرابر منتقدانش چندان میسور به نظر نمی رسد.

بنابراین دفاع از یک اندیشه متعالی یا نظام سیاسی متقن، زمانی امکان پذیر است که آن اندیشه یا نظام و کارگزاران آن در مقام عمل، درستی، توانمندی، کارایی، کارآمدی و اثربخشی خود را به اثبات رسانیده باشد. نظام جمهوری اسلامی به عنوان ثمره عملی انقلاب اسلامی نیز از این قاعده مستثنی نیست. بدیهی است بروز مجموعه ای از مشکلات در جامعه ما در سال های پس از انقلاب که بخش عمده ای از آنها معلول عوامل اجتناب ناپذیری همچون محاصره و فشارهای اقتصادی غرب به خصوص آمریکا، جنگ تحمیلی، کاهش تولید، صدور و قیمت نفت، روند افزایش جمعیت کشور، تغییر الگوی مصرف جامعه، تورم جهانی، ساختارهای نامناسب اجتماعی و اقتصادی به ارث رسیده از رژیم گذشته و بسیاری از عوامل دیگر بوده است، باعث بحران هایی برای نظام جمهوری اسلامی ایران شد.

این نوشتار برای بررسی کلی ابعاد مثبت کارنامه آموزشی و علمی نظام جمهوری اسلامی تهیه و تنظیم شده است. مبنای ارزیابی و بررسی در آن میزان دستیابی نظام به اهداف توسعه[1] همه جانبه براساس معیارها و شاخص های متعارف و بومی (انسانی، اسلامی و ایرانی) توسعه یافتگی می باشد. در این موضوع، سعی می شود چشم اندازی از این طرح ارائه گردد.

الف) تعریف مفاهیم

1. انقلاب اسلامی

انقلاب در این نوشتار به معنای تحول سریع، شدید و بنیادین ناشی از وقوع طغیان عموم مردم در اوضاع و احوال سیاسی جامعه و در نتیجه، جایگزینی یک نظام سیاسی، حقوقی و اقتصادی به جای نظام دیگر می باشد. با توجه به این تعریف از انقلاب و نیز با عنایت به این مطلب که مراد از اسلام، به عنوان یک دین، مجموعه ای از معارف است که از طرف خداوند برای هدایت و استکمال انسان ها نازل گردیده و به وسیله رسول خدا| به نوع بشر ابلاغ شده است، به آسانی می توان به تعریفی از انقلاب اسلامی دست یافت. انقلاب اسلامی عبارت است از حرکت امّت مسلمان در جهت تغییر نظام غیراسلامی موجود و جایگزین نمودن یک نظام جامع و کامل اسلامی به جای آن؛ همچنین تلاش برای اجرای مقررات، قوانین و برنامه های اسلامی در کلیه شئون زندگی خویش (یعنی امت). (مصباح یزدی، 1384: 49) شهید مرتضی مطهری نیز معتقد است که:

انقلاب اسلامی راهی است که هدف آن، اسلام و ارزش های اسلامی می باشد و انقلاب و مبارزه، تنها برای برقراری ارزش های اسلامی انجام می گیرد. در این صورت انقلاب اسلامی متفاوت با اسلام انقلابی خواهد بود، زیرا در صورت اخیر، انقلاب و مبارزه هدف خواهد بود و نه وسیله، برخلاف صورت نخست که مبارزه و انقلاب، وسیله است نه هدف. (مطهری، 1361: 45)

2. دستاورد

دستاورد یعنی نتیجه، نتیجه عمل، برآیند کار یا فکر و خواسته ای که محقق شده باشد. براین اساس دستاورد، به روش های ارائه یک فرآیند پژوهشی یا خروجی آن، دستاورد گفته می شود که در این تحقیق به نتیجه و عملکرد چهل ساله انقلاب اسلامی در زمینه آموزشی و علمی پرداخته می شود.

ب) چارچوب نظری

دنیای کنونی بر پایه علم و دانش شکل گرفته و از این روست که قدرت علمی بیش از قدرت های نظامی و اقتصادی، تأثیر گذار و تعیین کننده می باشد. به همین دلیل است که در دهه های اخیر تمامی کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه سرمایه گذاری های خود را در حوزه آموزش افزایش داده اند و سعی می کنند درصد تولیدات علمی خود از درآمد ناخالص ملی افزایش دهند. در این بین مسئله سنجش جایگاه علمی کشورها و سنجش میزان رشد و پیشرفت علمی آنها، مورد توجه بسیاری از رسانه ها و مسئولین و مردم قرارگرفته است. در یک تقسیم بندی می توان ملاک های رشد را در سه دسته تقسیم کرد. (بسیاری از ملاک های ارائه شده در ذیل از دسته بندی شاخص های علم که توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه شده است اقتباس شده است)

1. بسترهای علمی

این معیار به رشد بسترهای علمی لازم برای یک کشور اشاره می کند، که می توان به موارد زیر اشاره داشت:

1. تعداد دانشگاه ها و حوزه های علمیه کشور

2. میزان امکانات دانشگاه ها و حوزه های علمیه

3. تعداد انجمن های علمی

4. تعداد مراکز نوآوری

5. تعداد پارک های علم و فناوری

6. میزان مناسب بودن بسترهای رخداد تحولات علمی

7. درصد هزینه های آموزشی کشور

8. درصد هزینه های پژوهشی کشور

9. وضعیت اخلاقی یادگیرندگان و اساتید

10. نسبت دانشجو به استاد

11. تعداد مراکز فرهنگی، رفاهی و ورزشی برای یادگیرندگان و...

که در مجموع شامل تمامی مواردی می شود که زمینه ساز رشد علمی کشور می گردد.

2. فرآیندهای علمی

این معیار به مواردی اشاره دارد که در بستر و زمینه مناسب علمی منجر به رخداد فرآیند های علمی درست در کشور می شود، که از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. کیفیت بالای آموزش در مراکز آموزشی (دانشگاه ها، حوزه های علمیه و...)

2. سهولت بالای قوانین کشور برای تحصیل و انجام تحقیقات علمی

3. منزلت اجتماعی بالای تعلیم و تعلّم

4. جایگاه علم در خانواده ها و میزان رغبت فرزندان خود به علم

5. متوسط نرخ مطالعه جامعه

6. بستر مناسب برای ارتباط صنعت و دانشگاه

7. میزان ارتباط داشتن محتوای درس ها با نیازهای جامعه

8. استفاده تمامی دستگاه های دولتی و خصوصی از دستاوردهای علمی جدید

9. میزان توجه و اهمیت رسانه ها به مقوله علم

10. دسترسی آسان افراد به مقالات و منابع علمی

11. وجود عدالت آموزشی در کشور

12. وجود نظام شایسته سالاری در ارزیابی های علمی

13. نرخ فرار مغزها

14. وجود ارتباط درست و کامل بین پست های افراد و رشته های تحصیلی شان

15. آزادی های اجتماعی لازم

16. وجود امنیت لازم برای انجام تحقیقات بسیط

17. انگیزه علمی بالا در افراد و...

3. برونداد های علمی

این معیار به دستاوردهای علمی کشور نگاه دارد که می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. سهم صادرات تکنولوژی پیشرفته از GDP

2. تعداد مقالات چاپ شده در نشریات داخلی و بین المللی

3. «ریب اثرگذاری» یعنی میزان «ارجاعات» به مقالات چاپ شده

4. کسب جوایز بین المللی مثل جایزه نوبل و...

5. رتبه دانشگاه های ایران در سطح جهانی

6. میزان تجاری شدن محصولات جدید

7. میزان تولید ناخالص ملی ناشی از فناوری

8. جایگاه کشور در میان کشورهای پیشرفته

9. جایگاه دانشمندان ایران در میان دانشمندان جهان

10. درصد افراد جامعه با تحصیلات آکادمیک

11. تعداد ثبت اختراعات. (داوری اردکانی، 1386)

ج) دستاوردهای آموزشی

یکی از جلوه های محسوس پیشرفت کشور در سال های پس از انقلاب اسلامی، افزایش کمی و کیفی نهاد های آموزشی بوده است. پیش از انقلاب، تعداد ۴۷ هزار مدرسه در سراسر ایران دایر بود، اما اکنون حدود ۱۰۰ هزار واحد مدرسه در کشور به ارائه خدمات آموزشی به آینده سازان ایران اسلامی مشغول اند.

(https://www.mizanonline.com)

آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﺳﻄﺢ آﻣﻮزﺷﻲ ﺟﺎﻣﻌﻪ از اﻫﻤﻴﺖ ﻗﺎﺑﻞﻣﻼﺣﻈﻪ ای ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ؛ زﻳﺮا ﻧﻘﺸﻲ اﺳﺎﺳﻲ در رﺷﺪ و توسعه ﺟﺎﻣﻌﻪ در اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻓﻨﺎوری ﻋﻠﻤﻲ، ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ، اﻗﺘﺼﺎدی، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﺳﻴﺎﺳﻲ اﻳﻔﺎء ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﺣﺎﺻﻞ کلیه ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ و ﺗﻼش ﻫﺎی ﻧﻈﺎم آﻣﻮزﺷﻲ در آن ﻣﻨﻌﻜﺲ ﻣﻲﺷﻮد؛ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دیگر، ﺑﺎزده ﻛﻞ ﻧﻈﺎم آﻣﻮزﺷﻲ در آن ﻣﺘﺠﻠﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ تعبیری ﻧﻤﻮد ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ. در ﻧﻬﺎﻳﺖ، اﻳﻦ دوره آﻣﻮزﺷﻲ در ارﺗﻘﺎء کیفیت ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﻲ اﻳﻔﺎ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ. (ﺻﺒﺎﻏﻴﺎن، 1383: 24) اﻓﺰون ﺑﺮاﻳﻦ، اﻓﺰاﻳﺶ درک بین اﻟﻤﻠﻠﻲ، ﺑﻬﺒﻮد ﻛﻞ ﻧﻈﺎم آﻣﻮزﺷﻲ، اﻫﺪاف و رﺳﺎﻟﺖ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﺮای ﻧﻈﺎم آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ در ﻧﻈﺮﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ از آن ﺟﻤﻠﻪ ایجاد ﻧﮕﺮش و آﻣﺎدﮔﻲ در اﻓﺮاد ﺑﺮای ﻛﺴﺐ آﻣﻮزش ﻣﺪاوم، ﺗﺸﻮﻳﻖ ﭘﮋوﻫﺶ در ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﺳﻄﺢ، ﭘﺮورش ﻣﻬﺎرت های اﺳﺘﺪﻻل اﻧﺘﻘﺎدی، ﺗﺸﻮﻳﻖ ﺑﺮاﺑﺮی اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، ﺣﻔﻆ آزادی اﻋﻀﺎء هیئت ﻋﻠﻤﻲ و... را ﻣﻲ ﺗﻮان ﻧﺎم ﺑﺮد. از اﻳﻦ رو، ﻧﻈﺎم ﻣﺬﻛﻮر ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺸﺄ ﺗﻐﻴﻴﺮات و ﻫﺪاﻳﺖ آﻧﻬﺎ در ﺟﻬﺖ ﺗﻌﺎﻟﻲ ﺟﺎﻣﻌﻪ، باید در راﺳﺘﺎی ﺗﺤﻘﻖ ﻛﺎﻣﻞ ﻣﺄﻣﻮرﻳﺖ، اﻫﺪاف و وﻇﺎﻳﻒ ﻣﺤﻮﻟﻪ از ﻛﺎراﻳﻲ و اﺛﺮﺑﺨﺸﻲ ﻻزم ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﺣﻔﻆ، ﺑﻬﺒﻮد و ارﺗﻘﺎء ﻛﻴﻔﻴﺖ اﻳﻦ ﻧﻈﺎم از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻮاﻣﻠﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ باید در اوﻟﻮﻳﺖ اﻗﺪام ﻫﺎ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آن ﻗﺮار ﮔﻴﺮد.

ﺑﺨﺶ آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ دربرگیرنده ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻋﻠﻢ و ﺗﺸﻜﻴﻞ سرمایه اﻧﺴﺎﻧﻲ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد. ﺑﺨﺶ آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ از دو ﺣﻮزه ﺳﺘﺎدی وزارت ﻋﻠﻮم، تحقیقات و ﻓّﻨﺎوری و وزارت ﺑﻬﺪاﺷﺖ، درﻣﺎن و آﻣﻮزش ﭘﺰﺷﻜﻲ و ﻣﺘﺠﺎوز از 2500 داﻧﺸﮕﺎه و ﻣﺆﺳﺴه آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ در دو زﻳﺮﺑﺨﺶ دوﻟﺘﻲ و ﻏﻴﺮدوﻟﺘﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ شده اﺳﺖ براین اساس تا سال ۵۷ تعداد کل دانشجویان کشور 157 هزار و ۶۷2 نفر بود که این تعداد امروز بالغ بر ۵ میلیون نفر دانشجو و بیش از ۸۰ هزار استاد فرهیخته و عضو هیئت های علمی دانشگاهی است. (بیانات، 11/ 2/ 1393) در حال حاضر دانشجویان در مقطع کارشناسی به بیش از ۳ میلیون نفر رسیده است. دانشجویان در مقطع کارشناسی ارشد هم اکنون به حدود ۷۰۰ هزار نفر رسیده است.

(https://www.msrt.ir/fa /grid1397)

علاوه براین، براساس آخرین آمار منتشر شده در نظام آموزش عالی، تعداد دانشجویان در مقطع دکتری هم اکنون به ۱۰۰ هزار نفر رسیده است. تعداد دانشجویان دکتری تخصصی با رشد 60 برابری به 580638 نفر رسیده است.

(https://www.stnews. ir & https://www.msrt.ir/fa/grid1397)

بر اساس آمار اعلام شده در آموزش عالی، رشته های تحصیلی در دانشگاه های کشور هم اکنون به بیش از سه هزار رشته رسیده است.

(https: //irphe.ac/index1397)

پس از انقلاب اسلامی هر ساله دانش آموزان و دانشجویان ایرانی در دستیابی به مقامات جهانی و مدال های رنگارنگ در المپیاد های علمی در رشته های مختلفی همچون فیزیک، ریاضی، شیمی، کامپیوتر و... در رقابت با کشور های پیشرفته علمی موفق هستندکه یکی از شواهد رشد و توسعه علمی کشور است؛ این درحالی است که قبل از انقلاب اسلامی، دانش آموزان ایرانی در المپیاد های جهانی شرکت نداشتند.

بنابر آخرین گزارش مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تعداد دانشگاه ها از 224 دانشگاه از ابتدای انقلاب به ۲۵۶۹ دانشگاه در کشور افزایش یافته است که از این میان تعداد ۵۳۰ واحد سهم دانشگاه آزاد، ۳۰۹ مؤسسه غیرانتفاعی، ۱۷۰ مرکز فنی حرفه ای، ۴۶۶ مرکز پیام نور، ۹۵۳ واحد علمی کاربردی و ۱۴۱ دانشگاه دولتی (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) در ۳۱ استان کشور ثبت شده است.

(1397.https://irphe.ac.ir/index)

از تعداد دانشجویان ذکرشده یک میلیون و ۷۲۳ هزار و ۲۶۹ نفر زن و ۲ میلیون و ۷۱ هزار و ۱۵۱ دانشجو مرد هستند و همچنین از کل جمعیت دانشجویی کشور، تعداد یک میلیون و ۵۵۰ هزار و ۷۰ دانشجو در دانشگاه آزاد اسلامی، ۳۳۹ هزار و ۳۲۵ دانشجو در مؤسسات آموزش عالی غیر دولتی و غیر انتفاعی، ۱۹۷ هزار و ۳۰۵ دانشجو در دانشگاه فنی حرفه ای، ۴۷۳ هزار و ۷۹۸ دانشجو در دانشگاه علمی  کاربردی، ۵۴۶ هزار و ۸۸۶ نفر در دانشگاه پیام نور و ۶۸۷ هزار و ۳۶ دانشجو در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مشغول تحصیل هستند.

(https: //www. msrt.ir/fa/grid1397)

آمار طلاب حوزه های علمیه کشور 200 هزار طلبه می باشد. و تعداد 500 حوزه علمیه در کشور وجود دارد.

(https://www.howzeh_qom.ir1397)

یکی از شاخصه های توسعه سطح سواد، تعداد دانش آموز، تعداد دانشگاه، تعداد دانشجو و... می باشد (عالم، 1378: 345 - 356) به همین دلیل وقتی روند رشد سواد در جمهوری اسلامی ایران را بررسی می کنیم روند سواد از ابتدای انقلاب که 47 درصد بوده است امروزه به 95 درصد رسیده است. (https://www.medu.ir1397) جدول زیر سطح آموزش را پس از انقلاب ترسیم می کند. در این راستا مقایسه ای در شاخص های معدودی از سواد و فعالیت های علمی در دوران قبل و پس از انقلاب اسلامی در جدول زیرآمده است تا تفاوت ها و تغییرات به وجود آمده براساس آمارهای مستند و موجود از دوران پهلوی و انقلاب اسلامی مشخص گردند.

د) جایگاه رتبه بندی دانشگاه های جمهوری اسلامی ایران

اکنون دانشگاه های کشور در نظام های رتبه بندی بین المللی حضور دارند و تنها در یک نظام رتبه بندی تایمز ۸ دانشگاه ایرانی قرار دارند و همچنین ۱۴ دانشگاه جامع، ۱۰ دانشگاه و مؤسسه تحقیقاتی علوم پزشکی، ۸ دانشگاه صنعتی، ۲ دانشگاه غیر متمرکز و یک پژوهشگاه از جمهوری اسلامی ایران در جمع مؤثرترین دانشگاه ها و مؤسسات تحقیقات جهان قرار دارند.

(https://www.timeshighereducation.com/world_university)

برای بررسی نظام رتبه بندی دانشگاه های ایران به خصوص در سال های اخیر علاوه بر رتبه بندی تایمز به رتبه بندی لایدن وکیواس هم می توان اشاره داشت که همان طورکه در جدول آمده جمهوری اسلامی ایران جایگاهش از دو دانشگاه در سال 2013 به 13 و 14 در سال 2017 ارتقا یافت.

(https://www.timeshighereducation. com /world_universityrankings2017)

همچنین براساس گزارش سال ۲۰۱۸ نظام «رتبه بندی دانشگاه ها بر پایه عملکرد علمی» یا «یورَپ»، ۲۲ دانشگاه ایرانی در میان ۲۵۰۰ دانشگاه برتر جهان هستند. دانشگاه های تهران، علوم پزشکی تهران، صنعتی امیرکبیر، صنعتی شریف، تربیت مدرس، صنعتی اصفهان، علم و صنعت ایران، فردوسی مشهد، تبریز، علوم پزشکی شهید بهشتی، صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، علوم پزشکی مشهد، صنعتی نوشیروانی بابل، اصفهان، علوم پزشکی ایران، علوم پزشکی شیراز، یزد، علوم پزشکی کرمان، علوم پزشکی کردستان، علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، شهید چمران اهواز و علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری در «رتبه بندی دانشگاه ها بر پایه عملکرد علمی» یا «یورَپ» حضور دارند.

 (https: //www. timeshighereducation.com/worlduniversityrankings2018) و در جدیدترین رتبه بندی انجام شده توسط تایمز تعداد 1258 دانشگاه از 86 کشور جهان حضور دارند، ایران در سال 2019 با 29 دانشگاه نسبت به سال 2018 با 18 دانشگاه، رشد چشمگیری داشته است. همچنین ایران بین کشورهای اسلامی به لحاظ بیشترین تعداد حضور با 29 دانشگاه حائز رتبه اول شده است.

(https://www.timeshighereducation.com/worlduniversityrankings2019)

در محاسبات امتیارات هر دانشگاه در این رتبه بندی از طریق سه منبع اطلاعاتی انجام می شود که عبارتند از: 1. داده های ارسالی از دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی؛ 2. داده های حاصل از نظرسنجی شهرت توسط متخصصین آموزش عالی؛ 3. اطلاعات تولیدات علمی مؤسسات آموزش عالی نمایه شده در پایگاه استنادی اسکوپوش.

جدول پایین تعداد دانشمندان ایرانی را که رتبه جهانی دارند و تا سال 2017 به بیش از 208 نفر رسیده اند نشان می دهد.

ﻫ) جایگاه رتبه بندی علمی جمهوری اسلامی ایران

رشد تولید علم در ایران برمبنای مدارک و مقالات ثبت شده در پایگاه های معتبر جهانی طی سال های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۷ صعودی بوده است، به گونه ای که در سال ۲۰۱۷ در مقایسه با سال ۲۰۱۲ رشد ۳۴ درصدی را تجربه کرده است. بنابراین سرعت پیشرفت علمی در ایران براساس گزارش محافل علمی بین المللی، 11 برابر سرعت متوسط رشد علم در جهان است. این عدد نشان می دهد که ایران با چه سرعت بالایی در حال کم کردن فاصله خود نسبت به کشورهای پیشرفته جهان بوده و با این سرعت می تواند در آینده ای نزدیک از تمامی کشورها در عرصه تولید علم جلو بزند. اکنون ایران در جایگاه دوازدهم علم جهان قرار دارد.

(http://ip_science.thomsonreuters.com /2017)

به نقل از پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) و بررسی و تحلیل جدیدترین داده های استخراج شده از پایگاه استنادی وب گاه علم (WOS) در ۶ ماهه نخست سال ۲۰۱۸ میلادی در خصوص تولیدات علمی جمهوری اسلامی ایران حاکی از عملکرد منحصر به فرد پژوهشگران و دانشمندان ایرانی در نیمه نخست سال جاری میلادی است. (https://ur.isc.gov.ir/2018)

به نقل از معتبرترین پایگاه استنادی جهان (ISI)، جمهوری اسلامی ایران رتبه نخست تولید علم را در جهان اسلام کسب کرده و بیش از ۲۲ درصد از کل تولیدات علمی کشورهای اسلامی را به خود اختصاص داده است. همچنین جمهوری اسلامی ایران با ثبت بیش از ۲۵ هزار و ۵۰۰ مدرک در پایگاه استنادی ISI توانست برای نخستین بار، درزمره ۱۵کشور برتر دنیا از منظر تولید علم قرار گیرد.

(http: //www. isilink.ir/2018)

همان طور که در جدول زیر آمده است تعداد مقالات چاپ شده در ایران رشدی چند برابری داشته است. تعداد این مقالات نزدیک به 60 هزار مقاله می باشد.

(http: //ip _science. thomsonreuters.com2018)

در جدول شماره 9 گزارش اسکاپوس و ISI رتبه علمی جمهوری اسلامی ایران را در سال 2017 عدد شانزده نشان می دهد. (http://www.isilink. ir/-2017)

در جدول شماره 10 رتبه علمی 1 و 2 ایران را در بین کشورهای اسلامی در پایگاه scopus و ISI را نشان می دهد.

(http://www.isilink.ir/2018)

با بررسی انجام شده در پایگاه جهانی ISI سهم وزارت علوم در تولید مقالات علمی ایران در سال 2014 و 2015 حدود 56 درصد، سهم وزارت بهداشت 27 درصد و سهم دانشگاه آزاد حدود 19 درصد بوده است و حدود 2 درصد مقالات نیز در سه دستگاه همپوشانی داشته است؛ و تعداد اختراعات ثبت شده جهانی ایرانیان تا سال ۲۰۱۵، ۱۳۶۸۳ مقاله بوده است که نسبت به قبل از انقلاب ۲۱۳ برابر می باشد.

(http://www.isilink.ir/2015)

طبق آمارهای ISI ایران در سال 2018 از نظر تولید علم در رتبه 16 جهان و از نظر مقالات کلیدی و استنادی برای دیگر پژوهش ها در رتبه 17 جهان قرار گرفت. (http://www.isilink.ir/2018)

نمودار بالا حاکی از آن است که جمهوری اسلامی ایران با اختلاف قابل ملاحظه ای نسبت به ترکیه و عربستان سعودی جایگاه نخست را در میان 57 اسلامی از نظر تولید علم در 6 ماهه نخست سال 2018 میلادی به خود اختصاص داده است.

(https://ur.isc.gov.ir/2018)

بر اساس آمارهای منتشر شده از سوی (Web Of Science) ایران تا پایان دسامبر سال 2017 با انتشار 8 هزار و 791 مقاله توانسته است رتبه «چهارم جهانی» را از آن خود کند، ضمن آنکه ایران با رشد 40 درصدی علم نانو بیشترین سهم تولید این علم را در میان کشورهای اسلامی دارد. (http: //www.webofknowledge.com) عربستان با 13 درصد، ترکیه با 11 درصد و مالزی با 9 درصد بعد از ایران قرار دارند.

(https://www.scimagoir.com)

1. کیفیت مقالات

مطابق اعلام پایگاه ISI ایران در 5 سال اخیر رشد قابل ملاحظه ای از نظر تولید مقالات منتشر شده در مجلات چارَک اوّل دنیا داشته، به طوری که این تعداد از 6500 مقاله در سال 2012 به 8250 مقاله در سال 2016 رسیده است.

(https://www.timeshighereducation.com/world_university_rankings2016)

پارک های علم و فناوری که تقریباً تا دو دهه قبل، تشکیلاتی کاملاً جدید در زیست بوم علم و فناوری ایران محسوب می شدند، اکنون یکی از شناخته شده ترین ساختارها برای تقویت فعالیت ها و اشتغال دانش بنیان و کسب ثروت از دانش در مسیر تحقق اهداف دانش بنیان به شمار می آیند. طبق این آمار، تا پایان سال 1394 تعداد سه هزار و 223 شرکت فناور در پارک های علم و فناوری کشور (به استثنای 2 پارک علم و فناوری دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی ایران و دانشگاه شهید بهشتی) مستقر بودند که 901 شرکت (28 درصد) دارای تأییدیه دانش بنیان بودند و بقیه تأییدیه دانش بنیان نداشتند.

(www.medu. ir/97/11/28)

تعداد مراکزِ رشد فناوری کشور در سال 1391 حدود 131 مرکز بوده که در پایان سال 1396 به 193 مرکز رشد، افزایش یافته است. (گزارش معاونت علمی رئیس جمهوری www.medu.ir/))

2. شرکت های دانش بنیان: درسال 2012 هیچ شرکت دانش بنیانی در پارک ها و مراکز رشد وجود نداشت. چراکه قانون دانش بنیانی در سه ماهه دوم سال 1391 (ابتدای سال 2012 میلادی) به تصویب رسید ولی خوشبختانه هم اکنون بیش از 1100 شرکت دانش بنیان در پارک ها و مراکز رشد مستقر شده اند.

(www.medu.ir/97/11/28)

بر اساس چشم انداز بیست ساله کشور (1404  1384) جمهوری اسلامی ایران کشوری توسعه یافته با جایگاه اوّل اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه، با هویت اسلامی و انقلابی، الهام بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و مؤثر در روابط بین الملل ترسیم شده است. در دوره 10 ساله اوّل توسعه فناوری نانو در کشور، برای حرکت در راستای این چشم انداز گام هایی برداشته شد و تمامی تلاش ها بر این پایه استوار بود که الگویی از حرکت علمی و جهادی هدفمند و برنامه ریزی شده ارائه شود.

الگویی که مقام معظم رهبری بعد از بازدید از دستاوردهای کشور در فناوری نانو، مشخصه های بارز و عوامل موفقیت آن را «وجود برنامه خوب»، «ثبات در مدیریت»، «اهتمام به فرهنگ سازی و گفتمان سازی»، «تمرکز یک مجموعه علاقه مند و دلسوز و با معرفت به کار بر روی یک نقطه خاص» و «دوری از انگیزه های سیاسی» دانسته اند. (بیانات مقام معظم رهبری در جمع اساتید صنعت نانو، 11/ 11/ 1393) براین اساس در حال حاضر 257 شرکت فناور در حوزه فناوری نانو در کشور راه اندازی شده است که بیشترین فعالیت آنها در حوزه نانو مواد است. به گونه ای که از این تعداد 33 درصد شرکت ها در این حوزه فعال هستند. 12 درصد این شرکت ها در حوزه دارو و سلامت و 12 درصد در حوزه ساخت و ساز مشغول به فعالیت می باشند.

(www.medu.ir/97/11/28)

وضعیت فعالیت شرکت های فناور در حوزه نانو فناوری به این شرح است:

این تعداد شرکت 376 محصول دانش بنیان مبتنی بر نانو فناوری تولید کردند که 42 درصد آنها در حوزه ساخت تجهیزات است. (www.nano.ir /1397) جزئیات این محصولات به این شرح است:

حجم بازار محصولات، تجهیزات و خدمات ارائه شده در حوزه فناوری نانو 79 میلیارد تومان در سال 1392 بوده است که این میزان در سال 1395 به 708 میلیارد تومان رسید. (www.nano.ir/1397)

20 کشور برتر جهان از نظر تولید علم در نمودار بالا دیده می شود. بررسی داده های مندرج در این نمودار، که از پایگاه استنادی WOS استخراج شده است، حاکی از آن است که جمهوری اسلامی ایران برای نخستین بار توانسته است با ثبت بیش از 25500 مدرک در شش ماهه نخست سال 2018 جزو 15 کشور برتر جهان از نظر میزان تولید علم قرار گیرد. پس از ایران کشورهای روسیه، سوئیس، سوئد، ترکیه و لهستان جایگاه های شانزدهم تا بیستم را کسب کرده اند. کشورهای ایالات متحده آمریکا، چین، انگلستان، آلمان و هند نیز به ترتیب 322020، 216893، 83322، 74219 و 54764 مدرک نمایه شده در WOS توانسته اند جایگاه های نخست تا پنجم جهان را به خود اختصاص دهند. (http://www.webofknowledge.com2018)

در سال 2018 جمهوری اسلامی ایران در حوزه فنی و مهندسی سومین کشور در تربیت مهندس و هشتمین کشور دنیا در پرتاب ماهواره بوده است، در سال 2016 پنجمین کشور در نانو، چهاردهمین کشور در علوم و فیزیکی هسته ای، پنجمین کشور در مهندسی شیمی و مهندسی انرژی برحسب شاخص تولید مقالات در اسکوپوس در سال ۲۰۱۵، نهمین کشور، در مهندسی عمران و مهندسی اقیانوس برحسب شاخص تولید مقالات در اسکوپوس در سال ۲۰۱۵، یازدهمین کشور، در مهندسی هوافضا برحسب شاخص تولید مقالات در اسکوپوس در ۲۰۱۵، دوازدهمین کشور، در مهندسی صنایع برحسب شاخص تولید مقالات در اسکوپوس در ۲۰۱۵ است. (http://www.scopus.com2015) باتوجه به جدول شماره 21 ورود به باشگاه فضایی جهان از دیگر آثار و نتایج دستاوردهای علمی و فناوری کشور در دوران پس از انقلاب است. دانش و فناوری فضایی در اختیار تعداد محدودی از کشورهای جهان است. اکنون جمهوری اسلامی در منطقه، تنها کشور دارای این دانش و فناوری، آن هم به صورت بومی است. تاکنون چند ماهواره با ماهواره بر تولید داخل در مدار زمین قرار گرفته و در آینده ماهواره های پیش رفته تر از سوی جمهوری اسلامی به فضا پرتاب خواهد شد. حتی بعضی مؤسسات، ایران را اکنون جزو شش کشور طراح، سازنده و پرتاب کننده ماهواره در جهان می دانند.

رتبه تولید مقالات علمی در اسکوپوس

صنعت هواپیمایی ایران در بین ۱۴۷ کشور جهان در رتبه دهم قرار دارد، ایران در بین پیشرفته ترین کشور ها در حوزه سلول های بنیادین در سال 2017 را دارا است و در سال 2017 از نظر تولیدات زیست فناوری در رتبه ۱۳ جهان و اوّل منطقه قرار دارد.

(http://wos.daneshgostar.org)

علوم پزشکی ایران در بین کشور های دنیا رتبه ۱۷ بوده و از نظر تعداد دانشمندان، یک درصد برتر دنیا، ایران رتبه ۵۰ را کسب کرده و با توجه به این آمارها، رتبه علوم پزشکی ایران در جهان از ۴۹ به ۱۷ رشد پیدا کرده است. (https: //www. scimagoir. com) اما بر اساس پیش بینی پایگاه علمی سایمگو) ازپایگاه های معتبر علمی رصد کننده علم و فناوری مستقر در کشور اسپانیا (ایران با ادامه روند رشد فزاینده تولیدات علمی خود تا سال 2018 با 15 رتبه صعود در جایگاه چهارم تولید علم جهان قرار خواهد گرفت. (iran spain chmber of commerce & https://www.scimagojr.com) براساس ارزیابی های پایگاه داده WoS (Web of Science) در سال 2016 میلادی، 8306 مقاله مرتبط با فناوری نانو توسط محققان ایرانی در این پایگاه نمایه شد که معادل 5.5 درصد از کل مقالات نانو منتشر شده در سال 2016 است. ایران با این سهم از انتشارات نانو با یک رتبه رشد نسبت به سال 2015 در رتبه ششم دنیا قرارگرفت. (http://wos.daneshgostar.org2018) همچنین رتبه ایران در پتنت های ثبت شده در USPTO در سال 2016 بیست و چهارم است. (همان)

اخیراً مقاله ای توسط دانشگاه جورجیای آمریکا منتشر شده است که بر مبنای آن کشورها از نظر ظهور و بروز نانوتکنولوژی بررسی شدند که چین رتبه نخست، آمریکا دوم، کره جنوبی سوم، هند چهارم و با کمال تعجب ایران رتبه پنجم جهانی را دارد اما اطلاعات آنها تا سال 2015 است و رتبه کشور ایران در 2 سال اخیر به چهارم ارتقا یافت و کره جنوبی بعد از ایران قرار گرفت.

(www.virginia.edu2018)

در جدول 24 سهم ایران از کل علم دنیا و علم برتر دنیا مطابق گزارش ISI آمده است که سهم ایران 40/2 درصد رسیده است.

2. دستاوردهای علم پزشکی

یکی از مهم ترین دستاوردهای پزشکی ایران بعد از انقلاب اسلامی، جایگاه مطلوب جامعه پزشکی ایران است؛ این در حالی است که قبل از انقلاب اسلامی، موانع و مشکلات زیادی در این زمینه وجود داشته است، به گونه ای که حتی قبل از انقلاب، شهرهای بزرگ، مشکل کمبود پزشک داشت. یکی از عوامل این مشکلات، کمبود یا عدم تخصص پزشک بود. از این رو، از پزشکان کشورهای دیگر، مانند هند، بنگلادش و پاکستان استفاده می شد؛ اما با پیروزی انقلاب اسلامی، وضعیت پزشکی کشور دگرگون شد، یعنی با گسترش دانشکده های پزشکی و رشد کمی و کیفی پزشکی و نیروهای انسانی در حوزه های مختلف پزشکی و بهداشت، نیازها برطرف شد. از این رو، امروزه ایران به یکی از قطب های تحقیقات، فناوری، سلامت، آموزش بهداشت و پزشک در منطقه تبدیل شده است و در بسیاری از عرصه های پزشکی و بهداشتی در رده های بالای جهانی قرار دارد. صندوق کودکان سازمان ملل (یونیسف) نیز در گزارشی سیستم مراقبت های اولیه ایران را ستوده است:

ایران در سه دهه گذشته سیاست هایی را به منظور برطرف کردن نیازهای مردم در سطح کشور در پی گرفته است؛ ایران از زمان انقلاب اسلامی تاکنون شبکه بهداشتی را در تمام کشور و در هر شهر و روستا گسترده کرده است؛ ایران شاخص های بهداشتی خوبی دارد؛ بیش از 85 درصد از جمعیت روستایی و مناطق محروم ایران، به خدمات مراقبت های اولیه دسترسی دارند.

(www.unic-ir.org/directory)

این سازمان در ادامه گزارش خود می نویسد:

و در حال حاضر از میانگین های منطقه ای آن بالاتر است. با توجه به گسترش خانه های بهداشت در سراسر کشور، این شاخص ها در مناطق شهری و روستایی ایران، با یکدیگر برابر است. (پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی سیدعلی خامنه ای: 11/ 11 /98)

ازجمله دستاوردهای علمی درزمینه پزشکی می توان به موارد زیراشاره کرد:

1. رشد پزشکان و متخصصان: چنان که پیش از انقلاب اسلامی در کل کشور، تنها ۵ هزار و ۸۹۰ متخصص وجود داشت که ۶۸ درصد آنان در تهران بودند، اما در حال حاضر براساس آمار نظام پزشکی، ۷۸ هزار نفر پزشک عمومی، ۳۶ هزار نفر پزشک متخصص و فوق تخصص، ۲۴ هزار نفر دندان پزشک عمومی، ۲ هزار نفر دندان پزشک متخصص، ۱۹ هزار نفر دکتری داروسازی، یک هزار و ۲۰۰ نفر دکتری علوم آزمایشگاهی، ۳۵ هزار نفر ماما و ۱۵ هزار نفر گروه های پروانه دار وجود دارد. همچنین در حال حاضر، معادل ۳۰ هزار نفر دانشجو در رشته دکتری پزشکی عمومی در حال تحصیل هستند و پیش بینی می شود حدود ۴ هزار نفر سالانه به جمعیت پزشکان عمومی اضافه شود. از سوی دیگر، حدود ۱۰ هزار نفر از جمعیت پزشکان عمومی کشور در حال گذراندن تحصیلات تکمیلی در رشته های تخصصی می باشند.

(eprints.ajaums.ac.ir)

براین اساس، ظرفیت جامعه و حوزه پزشکی بسیار است. هم اکنون به پشتوانه انقلاب اسلامی و حمایت های رهبر معظم انقلاب اسلامی، در کشور هر ساله بیش از 4 الی 5 هزار پزشک در رشته های مختلف علوم پزشکی فارغ التحصیل و جذب سیستم بهداشت و درمان می شوند که این آمار در مقایسه با قبل از انقلاب، افزایشی 15 برابری داشته است.

(www.behdasht.gov.ir)

2. تأسیس و رونق صنعت دارویی: این صنعت پس از انقلاب اسلامی و دوران دفاع مقدس راه اندازی شد و با تأسیس ۵ تا ۶ کارخانه مهم داروسازی، پس از دو دهه، صنعت دارویی ایران به حوزه تولید داروهای بیوتکنولوژیک وارد و فرآورده های بیوتکنولوژیک مورد نیاز بیماران خاص تولید شد؛ تا جایی که اکنون ۳۴ داروی بیوتکنولوژیک تمام ایرانی در کشور تولید می شود.

(www.behdasht.gov.ir)

همچنین داروسازان کشور با همت و تلاش، به فناوری تولید داروهایی همچون داروی نوترکیب فاکتور 8 برای درمان بیماری های خونی، هموفیلی و داروی تراستوزومپ، هرسپیتین برای درمان سرطان سینه، واکسن هموفیلوس آنفولانزا برای پیشگیری از مننژیت اطفال، داروی نوترکیب FSH برای درمان ناباروری، داروی هورمونی سینوپار (PTH) برای درمان اختلال غدد پاراتیروئید، پک GCSF برای پیوند مغز استخوان و خون سازی در بدن بیماران پس از شیمی درمانی، اتانرسپت برای درمان تورم مفاصل و داروی هورمونی لوپرولاید برای درمان سرطان پروستات و ریه و وارفارین به عنوان رقیق کننده خون در این دو سال اخیر دست یافته اند.

(www. behdasht. gov.ir)

3. پژوهشگران دانش پزشکی موفقیت های بسیار زیادی را در بخش های مختلف مانند جراحی های قلب، کلیه، چشم و روش های نوین به دست آورده اند که با استفاده از علوم میان رشته ای دیگر مانند مهندسی بافت، علوم پایه و سایر حوزه های مؤثر در این بخش توانسته اند به تولیداتی در علوم پزشکی نایل آیند که برخی از آنها در دنیا انحصاری است. (شبکه اطلاع رسانی دانا، کدخبر 1027475، تاریخ انتشار: 15/11/1395) همچنین ایران در زمینه پیوند مغز استخوان، دومین کشور پس از ایتالیا (از نظر تعداد پیوند) در جهان است. به گونه ای که از ۲۶ سال پیش تاکنون بیش از ۵ هزار و ۳۷۳ مورد پیوند سلول های بنیادی خون و مغز استخوان، تنها در بیمارستان شریعتی تهران انجام شده است و سالانه به طور میانگین۷۰۰ پیوند در ایران صورت می گیرد.

(www.behdasht.gov.ir)

4. پژوهشکده تولید رویان: پژوهشکده رویان با تولید رده سلول های بنیادی جنینی، نام ایران را در بین 10 کشور برتر دنیا که به این فناوری دست یافته اند، قرار داد. ایران بعد از کشورهای آمریکا، استرالیا، سوئد، انگلیس، هندوستان، کره جنوبی، ژاپن و سنگاپور، موفق به تولید این سلول ها شده است. (eprints.ajaums.ac.ir) و... اینها بخش کوچکی از پیشرفت های علم پزشکی دوران انقلاب اسلامی است.

5. کسب رتبه نخست تولید واکسن و سرم در خاورمیانه از طریق تولید بیش از ۳ میلیارد دُز واکسن انسانی و دامی در ۶۵ نوع مختلف، بخشی از دستاوردهای محققان در زیست فناوری است. پیشرفت های جمهوری اسلامی ایران در حوزه سلول های بنیادی و طب بازساختی با وجود نوظهور بودن این حوزه، و در زمینه فناوری و تحقیقات سلول های بنیادی، ایران در زمره ۱۰ کشور برتر جهان قرار داده است.

(eprints.ajaums.ac.ir)

6. جمهوری اسلامی اکنون کشوری هسته ای شده و عملاً عضو باشگاه هسته ای جهان است. به رغم همه تحریم ها و تهدیدها، ایران با تلاش ها و مجاهدت های جوانان و متخصصین خود، به چرخه کامل سوخت هسته ای (غنی سازی) دست یافته و از نظر دانش علمی و فناوری در این عرصه در ردیف 8  7 کشور پیشرفته جهان قرار گرفته است. (https://www.sipri.org/) انرژی هسته ای در عرصه های مختلف پزشکی، دامپزشکی، صنعت، کشاورزی، تولید برق و... کاربرد دارد. بدون تردید با تثبیت و نهادینه شدن چرخه سوخت در ایران، این دستاورد بسیار ارزشمند، آثارش در تمامی عرصه های مذکور آشکار خواهد شد. کشورهای زورگو و سلطه گر زمانی به کشوری چون ایران اجازه دسترسی به یک کیلوگرم اورانیوم غنی شده را نمی دادند، اما امروزه در داخل کشور با تأسیسات کاملاً بومی، چندین تن کیک زرد به UF6 تبدیل شده، چند تن اورانیوم غنی شده با غنای زیر 5 درصد و چند صد کیلوگرم اورانیوم با غنای 20 درصد در داخل تولید شده است.

3. دستاوردهای علمی صنعت تسلیحات

پس از پیروزی انقلاب اسلامی گسترش روزافزون تحریم های مختلف از سوی دشمنان انقلاب اسلامی؛ متخصصان دلسوز و جوان این کشور را واداشت تا کمر همت در بی نیازی کشور از قدرت های جهانی ببندند و در این راه دستاوردهای گوناگونی را در حوزه های مختلف از جمله صنعت دفاعی و نظامی کشور رقم بزنند. مهم ترین این پیشرفت ها و تولیدات عبارتند از:

1. پیشرفت ایران در زمینه ساخت و تولید انواع سلاح ها و تجهیزات نظامی به قدری شگفت انگیز بوده که مؤسسه «گلوبال فایرپاور » در آمار منتشر شده در سال 2017، اعلام کرد که ارتش ایران در رتبه ۲۳ جهان قرار گرفته است و در سال 2018 رتبه ایران را در جهان 13 می داند. گلوبال فایرپاور در رتبه بندی قدرتمندترین ارتش های جهان ۲۰۱۹ تنوع سلاح های هر کشور را ارزیابی می کند و توجه ویژه ای به نیروی انسانی فعال کشورها دارد. جغرافیا، ظرفیت لجستیکی، منابع طبیعی موجود و وضعیت صنعت و اقتصاد نیز مورد توجه قرار گرفته است. (https://www.globalfirepower.com/) از دیگر فاکتورهای این رده بندی مواردی همچون قدرت رزم زمینی، تعداد نیروی انسانی خط مقدم برای جنگ، نیروهای نظامی آماده به رزم، تعداد تانک، سامانه های توپخانه ای، سامانه های موشک انداز و راکت انداز در رزم زمینی، جنگنده و هواپیمای ترابری و آموزشی و وضعیت نیروی دریایی مانند زیردریایی ها، ناوشکن ها و... به چشم می خورد. قدرت های هسته ای شناخته شده پاداش دریافت می کنند، اما ذخایر سلاح هسته ای آنها دارای امتیاز نیست. کشورهایی که نیروی دریایی ندارند یا به آب های بین المللی متصل نیستند نیز نمره منفی دریافت می کنند. کشورهای عضو ناتو پاداش کمتری دریافت می کنند؛ زیرا باید اطلاعات محرمانه و منابع خود را با دیگر کشورهای عضو به اشتراک بگذارند.

یکی از کشورهایی که در این رده بندی رشد بالا و خیره کننده ای داشته ایران است در رده بندی قوی ترین ارتش های جهان سال ۲۰۱۹ ایران با یک پله سقوط نسبت به سال ۲۰۱۸ در رتبه ۱۴ قرار گرفته این در حالی است (همان) که طبق گفته های گلوبال فایرپاور تجهیزات و توانایی سپاه پاسداران در نظر گرفته نشده است.

بودجه: ۷ میلیارد دلار

پرسنل نظامی فعال: ۰۰۰، ۹۵۰

مجموع تانک ها: ۱۸۰۰

کل هواپیما: ۵۲۰

نیروی دریایی مجموع: ۳۹۸

ناو هواپیمابر: 0

و براساس گزارش«کردیت سوئیس» در ماه سپتامبر ۲۰۱۵ قدرت نظامی ایران در رتبه 13 جهان قرار دارد.

(https://www.Credit Suisse. com (2015/10/17))

این مؤسسه قدرت کشورها را بر اساس عوامل مؤثر زیر بررسی کرده است: تعداد پرسنل فعال در ارتش (۵%)، تانک ها (۱۰%)، هلیکوپترهای جنگی (۱۵%)، هواپیمای جنگی (۲۰%)، ناوهای هواپیمابر (۲۵%) و زیردریایی (25 %).

(https: //www. Credit Suisse.com)

این در حالی می باشد که این آمار، پیشرفت ایران را در زمینه نظامی ثابت می کند. نمونه های زیر تنها بخشی کوچک از پیشرفت های خیره کننده ایران در صنعت نظامی و دفاعی کشور پس از انقلاب اسلامی است و این پیشرفت ها در حالی به دست آمده که تا پیش از انقلاب اسلامی نیروهای مسلح ایران در زمینه تجهیزات و آموزش کاملاً وابسته به غرب بودند.

(https: //www. yjc.ir20-5-1396))

2. ساخت انواع سلاح ها و تجهیزات نظامی از جمله: ساخت انواع هواپیما و جت های جنگنده مافوق صوت رادارگریز (مانند؛ صاعقه و آذرخش)، آموزشی (مانند؛ پرستو، درنا، سیمرغ، شفق، تندر) و خودکفایی در تولید و ساخت انواع هواپیماهای بدون سرنشین مدرن، انواع بالگرد (مانند، بالگردهای شاهد، شباویز ۲۰۷۵ و ۲۰۶۱ و بالگرد ضد تانک ۲۰۹۱) و تعمیر انواع هواپیما و بالگرد با کسب رتبه «پنجم جهانی»بخشی از دستاوردهای صنعت هوایی است.

(https: //ir. sputniknews.com/(29-8-2018)

3. پیشرفت ایران در زمینه ساخت و تولید انواع موشک های بالستیک، دوربرد زمین به زمین، زمین به هوا و انواع موشک های دریایی (مانند: موشک ماهواره بر سفیر، شهاب، سجیل، موشک کروز) ایران را در ردیف معدود کشورهای دارنده تکنولوژی موشک های فوق دقیق سطح به سطح قرار داده است.

(https://www.globalfirepower.com)

4. ساخت انواع رادار با بُرد بیش از یک هزار کیلومتر و پرتاب چندین ماهواره با سرنشین و بدون سرنشین به فضا از جمله مواردی هستند که کسب رتبه هفتم جهان در سامانه کامل پرتاب ماهواره و رتبه دوازدهم جهان در طراحی و ساخت ماهواره را برای یازدهمین عضو باشگاه فضایی جهان یعنی ایران به ارمغان آورده است.

5. تولید زیردریایی و تعمیر انواع ناو و ناوچه هاورگرافت (قایق های دوزیست)، قایق های تندرو و قایق پرنده، زره پوش و تانک، خودکفایی در انواع تجهیزات و سلاح های سبک، نیمه سنگین و سنگین مانند: انواع خمپاره انداز و توپ های مدرن، انواع سامانه ها و سلاح های پدافند ضد هوایی و مهمات سبک و سنگین توسعه صنایع مخابراتی، انواع بی سیم و تقویت و توسعه صنایع اپتیک و ساخت انواع دوربین های معمولی و دید در شب و صدور برخی از این محصولات به ۳۲ کشور جهان و.... از دستاوردهای صنایع نظامی جمهوری اسلامی ایران محسوب می شوند که قبل از انقلاب اسلامی، تولید آنها در کشور سابقه نداشته و مهم تر اینکه بخش قابل توجهی از آنها، صرفاً در انحصار تعداد معدودی از کشورهای پیشرفته جهان قرار داشته است.

(https://ir.sputniknews.com/tags/keyword_military_technology)

نتیجه

پس از پیروزی انقلاب اسلامی گسترش روز افزون تحریم های مختلف از سوی مغرضان و دشمنان قسم خورده انقلاب اسلامی؛ متخصصان دلسوز این مرز و بوم را واداشت تا کمر همت در بی نیازی کشور از قدرت های جهانی ببندند و در این راه دستاوردهای گوناگونی را در حوزه های مختلف رقم بزنند به گونه ای که امروزه نه تنها اندیشمندان و صاحب نظران بی طرف غربی و شرقی، بلکه دشمنان قسم خورده این مرزوبوم نیز بر عظمت آن اذعان داشته و به کارآمدی بالای نظام اسلامی ایران اعتراف دارند. البته بیان دستاوردهای مورد نظر به معنای دستیابی کامل به تمام اهداف مورد انتظار نیست؛ چرا که اولاً طی این سال ها دشمنان اسلام از هیچ کوششی برای جلوگیری از پیشرفت های جمهوری اسلامی فروگذار نکردند. ثانیاً هنوز افرادی در داخل ین خودباوری و عزت را که با گفتمان مقاومت و کوشش به دست آمده، باور ندارند. درحالی که انقلاب اسلامی آن چنان قدرت های جهانی را در حیرت فرو برد و بر صورت ستمگران سیلی نواخت که برخی از آنها هنوز هم نتوانسته اند تعادل خود را به دست آورند. به همین سبب، از روی سرگردانی و حیرت، گاهی نعره مستانه سر داده، تهدید به جنگ می کنند و گاهی از روی عجز و ناتوانی تقاضای مذاکره و سازش می نمایند. باید سال ها و شاید قرنی بگذرد تا بتوان این حادثه عظیم تاریخی را به طورکامل تبیین و بازشناسی کرد. برای فراهم ساختن زمینه تحقق چنین جامعه ای، هزاران پیامبر از جانب خداوند مبعوث گردیدند؛ لیکن به چنین توفیقی دست نیافتند. تنها نمونه ای که براساس آیات قرآن کریم می توان از آن یاد کرد، حکومت حضرت سلیمان× است که عظمت آن به این وسعت نبوده است. با این وجود، بسیاری از ما، همانند ماهی در آب که از اهمیت آب غافل است، از وجود چنین نعمت بزرگی غافلیم که البته باید از باب: «وَأَمَّا بنِعْمَةِ رَبک فَحَدِّثْ»؛ (ضحی / 11) و از نعمت پروردگار خویش [با مردم] سخن گوی، به بیان عظمت این انقلاب پرداخت تا همگان نسبت به نعمتی که به آنان عطا شده، از آگاهی لازم برخوردار شوند. و ازطرفی دیگر این روند توسعه علمی نباید متوقف شود؛ بلکه با جدیت تمام برای رسیدن به بزرگترین قدرت علمی جهانی که به تعبیر حضرت علی× «العلم سلطان» حرکت کرد و در جهان سلطانی کرد و این توانایی هم در میان نخبگان جامعه علمی وجود دارد.

منابع و مآخذ

1. قرآن کریم.

2. بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با اساتید دانشگاه، 11/ 2/ 1393.

3. بیانات مقام معظم رهبری دردیداربا اساتیدصنعت نانو، 11/ 11/ 1393.

4. پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی سیدعلی خامنه ای (مدظله العالی).

5. پایگاه خبری فرهنگ انقلاب اسلامی، کد خبر: 63533، 21/ 11/ 1391

6. شبکه اطلاع رسانی دانا، کد خبر 1027475، 15/ 11/ 1395.

7. صباغیان، زﻫﺮا، 1383، اﺻﻮل ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﻼﺳﻲ در آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ مؤسسه ﭘﮋوﻫﺶ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی در ﻣﻴﺰﮔﺮد ﺑﺮرﺳﻲ ارﺗﻘﺎی ﻛﻴﻔﻴﺖ آﻣﻮزش، آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ ﻫﺎی داﻧﺸﮕﺎه ﻫﺎی ﺗﻬﺮان، داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﻲ.

8. عالم، عبدالرحمن، 1378، مبانی علم سیاست، تهران، سمت.

9. داوری اردکانی، رضا، 1386، علوم انسانی برنامه ریزی توسعه، تهران، فردایی دیگر.

10. مصباح یزدی، محمدتقی، 1384، انقلاب اسلامی؛ جهشی در تحولات سیاسی تاریخ، تدوین و نگارش قاسم شبان نیا، قم، مرکز انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

11. مطهری، مرتضی، 1361، پیرامون انقلاب اسلامی، قم، انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.

12. "RANKED: The strongest militaries in the world", Business Insider, Retrieved 2017/6/2.

13. Foreign Policy Planning in Iran in Twenty Year Outlook Plan.

14. http://www.behdasht.gov.ir

15. http://www.howzeh_qom.ir

16. http://www.ip_science.thomsonreuters.com

17. http://www.isilink.ir/2018

18. http://www. leidenranking. com/2017

19. http://www.medu.ir

20. http://www.mjl.isc.gov.ir/Default.aspx

21. http://www.scopus.com

22. http: //www. tahlileiran.ir/a/45920.html

23. http: //www.unic.ir.org/directory

24. http://www.unicef.org-41

25. http://www.virginia.edu

26. http://www.webofknowledge.com

27. http://www. wos. daneshgostar.org

28. https: //ur. isc.gov.ir/2018

29. https://www. Credit Suisse.com

30. https://www.globalfirepower.com

31. https://www.hawzah.net/fa

32. https://www.iiss.org

33. https://www.irphe. ac. ir/index/1397

34. https://www.mehrnews.com/news/3898873

35. https://www.mizanonline.com

36. https://www.msrt.ir/fa/grid/1397

37. https://www.scimagoir.com

38. https: //www. sipri.org

39. https://www.stnews.ir

40. https://www.timeshighereducation.com/world_university_rankings

41. https://www.topuniversities. com/university_rankings

42. https://www.uniref.ir/ContentQS

43. https: //www. usnews. com/education/best_global_universities

44. Iran’s strategic thinking: Origins and evolution.

45. Iranian Concepts of Warfare: Understanding Tehran’s Evolving Military Doctrines.

46. O’Sullivan, Michael, Subramanian, Krithika, (2015/10/17), The End of Globalization or a more Multipolar World? (Report), Credit Suisse AG, http://publications.credit_suisse.com/tasks /render/file/index.cfm?fileid=EE7A6A5D_D9D5_6204_E9E6BB426B47D054, Retrieved: 2017/7/14.

پی نوشت:

[1] Development.

منبع : مجله مطالعات انقلاب اسلامی، زمستان 1397 - شماره 55

پیام سیستم

برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.