رهبری درخشان امام موسی صدر برای شیعیان لبنان (1)

سابقه رهبری شیعیان لبنان

رهبری شیعیان در زمان استقلال لبنان بر عهده آیة الله سید عبدالحسین شرف الدین بود . وی که دانشمندی پارسا و نمونه ای برجسته از تقوا و مجاهدت بود، در مدت پنجاه سال اقامت خود در شهر صور، پیوسته در اعتلای کلمه حق و تبلیغ معارف ائمه اطهار علیهم السلام و اتحاد مسلمانان کوشید و موقعیت باعظمت و مقامی ارجمند در میان خاص و عام، شیعه و سنی به دست آورد و بر اقتدار عالم تشیع افزود . سید شرف الدین در سال 1956 م در بستر بیماری قرار گرفت ولی از آنجایی که نگران آینده مردم مظلوم و محروم لبنان بود در صدد برآمد که فردی را به عنوان رهبر آینده آنان معرفی نماید . از این رو در وصیت نامه خود خطاب به شیعیان متذکر گردید که شخصی به نام سید موسی صدر را که در قم تحصیل می کند برای رهبری خود بیاورید و او باید حمایت از مردم لبنان را عهده دار شود .

 

خاندان و تبار امام موسی صدر

 

انتخاب سید موسی صدر برای این منظور با توجه به جوانب گوناگون صورت گرفته بود، زیراکه پدر و اجدادش همه اهل علم و فضیلت بودند و خاندانش در لبنان به نیکی و عظمت شناخته می شدند .

 

پدرش آیة الله العظمی سید صدرالدین صدر در زمان تحصیل خود در نجف اشرف، حرکت های مترقی و نوجویانه را در عراق رهبری می کرد . وی پس از مهاجرت به ایران در مشهد مقدس اقامت گزید و اندکی بعد به دعوت مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حائری به منظور معاونت معظم له به قم هجرت کرد . آیة الله صدر که از بزرگترین مراجع تقلید عصر خود به شمار می آمد، همزمان با آیات عظام خوانساری و حجت قبل از زعامت آیة الله بروجردی رهبری شیعیان را به عهده داشت و در حوزه علمیه قم ضمن تلاشهای علمی، مذهبی و اجتماعی، شاگردان زیادی تربیت نمود (1) .

 

پدربزرگ امام موسی صدر، آیة الله سید اسماعیل صدر گرچه در سال 1216 ه . ش در اصفهان به دنیا آمد ولی والدین او از جبل عامل لبنان به این شهر هجرت کرده بودند، سید اسماعیل در پنج سالگی پدر را از دست داد و در این دوران تحت تربیت برادر خود سید محمد، معروف به آقا مجتهد قرار گرفت . با فوت برادرش در حالیکه سید اسماعیل چهارده ساله بود شیخ محمد باقر اصفهانی عهده دار تعلیم و تربیتش شد .

 

این سید وارسته بدون هیچ گونه درنگ و سستی، همه مشکلات را پشت سر نهاد و به تحصیل ادامه داد و خود به جایی رسید که یکی از پیشوایان دینی عصر خویش به شمار آمد . تقوا و دانش او زبانزد خاص و عام گردید، گرچه خود بسیار فروتن بود و از اشتهار پرهیز می نمود و متمایل به گمنامی بود (2) .

 

تبار سید موسی صدر به یکی از نامی ترین و مقاوم ترین دانشمندان شیعه لبنان یعنی سید صالح سید شرف الدین می رسد . این عالم مجاهد در روستای شحور در حوالی صور - در جنوب لبنان - به دنیا آمد و در همانجا اقامت داشت . در کشتاری که احمد جزار یکی از سرداران عثمانی بر ضد عالمان شیعه جبل عامل به راه انداخت، سید شرف الدین وارد این نبرد گردید و کوشید تا دفع ستم کند و شعله های شرارت را خاموش نماید ولی لشکریان جزار فرزندش هبة الدین را در سن بیست و یک سالگی در مقابل منزل پدر و در برابر دیدگانش به شهادت رساندند و خود سید شرف الدین بازداشت و ماهها زندانی گردید (3) .

 

اندیشمند شهید، آیة الله سید محمد باقر صدر که در زمان ما رهبری انقلاب عراق را بر عهده داشت و به خاطر مبارزات پیگیر با حکومت بعثی و حمایت از انقلاب اسلامی ایران، همراه خواهر فرزانه اش زیر شکنجه دژخیمان بعثی به شهادت رسید، پسر عموی امام موسی صدر می باشد .

 

بی بی صفیه مادر امام موسی صدر، دختر عالم مجاهد آیة الله حاج آقا حسین طباطبایی قمی از سادات طباطبا است . بنابراین، این شخصیت برجسته، هم از ناحیه پدر و هم از طرف مادر، دارای سلفی صالح و اجدادی دانشور و مبارز بود . گرچه این عناصر وراثتی و خانوادگی، تاثیر عمیقی در تکوین شخصیت امام موسی صدر داشتند و با همه اهمیتی که دارند، اما عامل اساسی دانشوری، نبوغ و خلاقیت فکری وی محسوب نمی شدند . او خود با اراده ای استوار و همتی عالی در اقیانوس علم و فضیلت به غواصی پرداخت و برای خود و جامعه اسلامی مرواریدهای حکمت و هدایت به ارمغان آورد . او که متولد چهاردهم اسفند 1307 ه . ش می باشد در حوزه های علمیه قم، نجف و دانشگاه تهران درس خواند . در سنین جوانی، آثار نبوغ و شگفتی های فکری خود را بروز داد و به همین دلیل در همین سنین او را صاحب نظری باتدبیر و اندیشمندی تیزبین می شناختند .

 

امام موسی صدر، جزء نخستین مؤسسین اولیه نخستین نشریه ماهانه دینی در حوزه علمیه قم، یعنی مجله درسهایی از مکتب اسلام بود . او همراه گروهی از دانشوران برجسته آن روز حوزه از آقایان علی دوانی، جعفر سبحانی، ناصر مکارم شیرازی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، حسین نوری همدانی، محمد واعظزاده خراسانی، سید مرتضی جزایری و با حمایت آیة الله بروجردی در آذرماه سال 1337 ه . ش اولین شماره نخستین مجله حوزوی را تحت عنوان درسهایی از مکتب اسلام انتشار دادند . این حرکت علمی و فرهنگی در فضای غبارگرفته آن زمان بارقه ای نورانی و بارانی حیاتبخش گردید (4) .

 

همکاری سید موسی صدر با مجله مکتب اسلام حدود یک سال به طول انجامید و چنانکه خواهیم گفت در سال 1338 ه . ش رهسپار لبنان شد .

 

سفری با برکت

 

دو سال از اقامت امام موسی صدر در نجف و بیست و هفت بهار از عمرش می گذشت که به کشور لبنان شتافت و با بستگان خویش در صور، شحور و معرکه آشنا شد . او در این سفر تاریخی به واقعیت های مهمی دست یافت . ملاقات با شخصیت های مذهبی و سیاسی و نیز مشاهداتش در خصوص مظلومیت و محرومیت شیعیان این سامان، احساسات درونی امام موسی صدر را برانگیخت، در این میان دیدار با دانشمند توانا و مجاهد دلیر آیت الله سید عبدالحسین شرف الدین برایش جلوه ای دیگر داشت و سخت تحت تاثیر سجایای اخلاقی، متانت و مقاومت این عالم عامل قرار گرفت و خشم تمامی شیعیان لبنان را بر علیه ستم و فشارهای استکباری در مشت های گره کرده این حکیم فرزانه آشکارا دید . متقابلا مرحوم شرف الدین نیز در این ملاقات ها به میزان نبوغ، قدرت رهبری و توانایی علمی امام موسی صدر بیش از پیش آگاه گردید و پسرخاله خود را که در سال 1315ه . ش به هنگام مسافرت به ایران در مشهد مقدس، در سنین کودکی دیده بود، با نگرشی دیگر مورد ارزیابی قرار می داد احساس می کرد که به گمشده خویش دست یافته بود و بعدها نیز در هر محفل و مجلسی که موقعیت اقتضا می کرد، بی درنگ لیاقت و فراست امام موسی صدر را مطرح می کرد و شیعیان لبنان را با رهبر آینده خود آشنا می نمود .

 

امام موسی صدر پس از اقامتی کوتاه در لبنان، این کشور را به قصد عتبات عراق ترک کرد و برای ادامه تحصیل در نجف اشرف رحل اقامت افکند، دو سال پس از این سفر، شرف الدین به دار بقا شتافت و پیکر مطهرش پس از تشییع با شکوهی در بیروت، به عراق حمل گردید و در جوار بارگاه مقدس امیرمؤمنان علی علیه السلام به خاک سپرده شد . (نقباء البشر، شیخ آقا بزرگ تهرانی، ج 3، ص 1086) .

 

پی نوشت:

 

1) امام موسی صدر امید محرومان، عبدالرحیم اباذری، ص 20

 

2) اعیان الشیعه، ج سوم، ص 403

 

3) مکتب اسلام، سال 25، شماره پنجم، مهدی پیشوایی، ص 54

 

4) زندگانی آیة الله بروجردی، علی دوانی، ص 349 - 343

 منبع : مجله مکتب اسلام، شماره 12 سال(82)

پیام سیستم

برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.