سواد چیست؟باسوادکیست؟ (6)

۴.سوادمالی:   

 ازجمله مراتب سواد، سواد مالی است که از آن در آموزه های دینی به علم معاش نیز تعبیر شده است. سواد مالی عبارت است از:توانائی مدیریت اقتصادی وبر نامه ریزی دقیق جهت بهره بری بهینه از امکانات مالی فردی که سواد مالی دارد می تواند از حدّ اقل های مالی و معیشتی بهترین بهره برداری را داشته باشد به گونه ای که در جهت سامان دهی زندگی با بن بست مواجه نگردد.آئین اسلام که به همه ی جوانب زندگی انسان توجه کامل دارد نسبت به برنامه ریزی های مالی و اقتصادی توصیه های ارزشمند و روش های مفیدی را بیان می دارد:   

  ۱.پیامبر گرامی اسلام صلّی الله علیه وآله فرموده است:"همانا پاکیزه ترین شغل، شغل بازرگانانی است که چون سخن گویند دروغ نگویند و هر گاه امانتی به آن ها سپرده شود خیانت نکنند و هر گاه وعده دهند خلف وعده نکنند ووقتی چیزی می خرند از آن نکوهش نکنند و وقتی چیزی می خرند از آن نکوهش نکنند و وقتی چیزی می فروشند تعریف و تبلیغ نکنند و هرگاه بدهکارند در پرداخت بدهی خود تعلل نورزند و هر گاه طلبکارند برای گرفتن طلب خود فشار نیاورند"۸     

 پیامبر گرامی اسلام(ص)در این حدیث شریف،ضمن برشمردن تجارت به عنوان یکی از عوامل تولید وکسب درآمد ،آداب تجارت را نیز بیان فرموده اند آدابی که هرکدام موجب نزول خیر وبرکت است وعمل به آن موجب بروز انسانیت، در بازاری که دروغ نباشد، احتکار وغشّ در معامله نباشد،ظلم نباشد، تورم نباشد، قانون الهی حاکم باشد، دلسوزی، محبت وصمیمیت حاکم باشد قطعا برکات الهی همان گونه که وعده داده است سرا زیر خواهد شد وفاصله های وحشت ناک مالی کم رنگ خواهند شد.   

 ۲.پیامبر گرامی اسلام صلّی الله علیه و آله فرموده است:"هرگز کسی غذایی بهتر از دسترنج خود نخورده است، داود پیامبر(ع)از دسترنج خود می خورد"۹                    از این حدیث شریف استفاده می شود که دین اسلام دین تلاش وفعالیت است از این رو خداوند متعال در سوره شرح آیات ۵و۶می فرماید:"انّ مَعَ العُسرِ یُسرا فَاِنَّ مَعَ العُسرِ یُسرا؛همانا با هر سختی آسانی است،پس همان با هر سختی آسانی است."در این آیات شریفه خداوند متعال آسانی را بعد از سختی وتلاش قرار نمی دهد بلکه می فرماید آسانی توام وهمراه با سختی وتلاش است سختی وتلاش روح انسان را صیقل می دهد و از او قهرمانی می سازد که می تواند در برابر حوادث طبیعی به خوبی مقاومت بورزد،اسرار طبیعت را کشف ورمز گشائی نموده واز منابع سرشار طبیعی به نحو نیکو استفاده نماید در مقابل افراد رفاه طلب وتنبل باری بر جامعه بوده ونمی توانند از منابع طبیعی استفاده کنند و به زندگی خود ودیگران آسییب می رسانند این گونه افراد که احساس مسئولیت نمی کنند چشم طمع به مال دیگران دوخته اند حوصله کار وتلاش ندارند واز راه غیر شرعی وغیر قانونی به ثروت اندوزی روی می آورند و از آلوده شدن به پول های سیاه و خاکستری ابائی ندارند واز عادات بد آنان اسراف و تبذیر است که از دیدگاه اسلام از گناهان بزرگ محسوب می شود وبه اقتصاد صدمه می زند. 

۳.ازجمله روش های اقتصادی از دیدگاه اسلام پرهیز از اسراف وتبذیر است، اسراف سبب فقر می گردد زیرا اسراف نوعی بی حرمتی به نعمت های خدا دادی است که فقر وبد بختی را در پی دارد متاسفانه در مجالس عروسی،اعیاد،جشن ها چه بسیار غذا های که دور ریخته می شد و می شود در حالی که از دیدگاه اسلام یک دانه برنج نباید دور بریزد واز آداب غذا خوردن آن است که ریزه های غذا را دور نریزیم ما مسلمانان اگر به دستورات اقتصادی اسلام پای بند باشیم هر گز گرفتار فقر نخواهیم شد اگر به خود یابی دینی برسیم هرگز گرفتار مکر اجانب نخواهیم شد وجهان استکبار نخواهد توانست برنامه های شومش را نسبت به منابع طبیعی کشور های اسلامی اعمال نماید. بد ترین نوع اسراف عدم استفاده از استعداد ها ی انسانی است خدواند متعال به انسان ها اراده و نیروی اندیشه ی عطا فرموده است که در سخت ترین شرائط  بافکر واندیشیدن می  تواند بهترین،مفید ترین و مثمر ترین تصمیم را بگیرند اما آفت خود کم بینی و بی حالی موجب سست شدن نیروی اندیشه خواهد شد که فقر مالی،فرهنگی ومعنوی می گردد،از این رو امام علی علیه السلام فرموده است:"ما عال من اقتصد؛ تهیدست نشود کسی که میانه روی کند(از اسراف بپرهیزد)"۱۰   

۴.پیامبر گرامی اسلام صلّی الله علیه وآله می فرماید:" بهترین در آمد،درآمد کار گری  است که در کارش صداقت داشته باشد"۱۱  در این حدیث شریف نیز پیامبر گرامی اسلام"صداقت" را مورد تاکید قرار داده است زیرا صداقت علاوه بر این که به لحاظ معنوی تایید الهی را در پی دارد موجب خیر و برکت می شود،به لحاظ دنیوی سبب می شود کارگر،کارمند،کار فرما از کارشان ندزدند کارشان را بادقت و کیفیت انحام دهند،اعتماد سازی نموده و زمینه را برای یک رقابت سالم فراهم سازند از یک مسلمان انتظار می رود که از چنان صداقت وخلوص نیتی بر خوردار باشد که یک غیر مسلمان او را الگوی زندگی خود قرار دهد. 

۵.ازدیدگاه اسلام،انسان نباید گرفتار منیت باشد وفقط به منافع خودش بیندیشد زیرا فردی که خود بین و خود خواه است وبه جز رفاه وآسایش خود قدمی بر نمی دارد حیوان انسان نما است انسان واقعی درد انسانیت دارد به مشکلات دیگران می اندیشد از رنج دیگران متاثر می شود  زحمت می کشد تا دیگران در سایه ی او بیاسایند سفره می اندازد تادیگران سر سفره اش بنشینند. مولای متقیان امیر المومنین علی علیه السلام با دست مبارکشان قنات های متعدد ونخلستان های متعددی را که دسترنج خود حضرت بود در راه خدا برای بهبود زندگی نیازمندان وقف کردند،امام صادق علیه السلام می فرماید:"امیرالمومنین علیه السلام از دسترنج خود هزار برده خرید وآزاد کرد"۱۲ 

۶.همان گونه که قبلا اشاره شد، از دیدگاه اسلام اسراف و ولخرجی یک صفت مذموم ویک رذیله است آئین اسلام زندگی ضروری  مانند، داشتن، مسکن،خوراک و پوشاک ودرکل زندگانی شرافت مندانه را واجب ومورد تاکید قرار داده است، از زندگی رفاهی مانند منزل وسیع داشتن،مرکب خوب داشتن منع نکرده است اما این درصورتی  است که همه ی افراد جامعه از زندگی ضروری برخوردار باشند. آن سبک زندگی که از دیدگاه اسلام مذموم است زندگی تجملی است که فاصله طبقاتی،ازخودبیگانگی ،خود فراموشی،فقر معنوی وفرهنگی را درپی دارد این گونه زندگانی ها معمولا با اسراف و ولخرجی های وحشتناکی توام است، امام علی علیه السلام فرموده است:"ولخرجی،سر لوحه ی فقر وناداری است."۱۳   

 ۷.امید موتور متحرک انسان به سوی کار وتلاش است، انسان های که امید را در زندگی از دست می دهند خیلی زود درمانده وگرفتار فقر و تهیدستی می گردند از این رو پیامبر گرامی اسلام صلّی الله علیه وآله می فرماید:"برای دنیای خود چنان کار کن که گویا تا ابد زنده خواهی ماند و برای آخرتت چنان کار کن که گوئی همین فردا می میری"۱۴ 

از این حدیث شریف استفاده می شود که انسان هیچ گاه نباید امید را از دست بدهد و به بهانه ی پیری و باز نشستگی دست از کار و تلاش بردارد بلکه باید تلاش کند اگر خودش در رفاه است برای رفاه دیگران وآسائش دیگران تلاش کند.     

   

 آنچه بیان شد تعداد کمی از آیات و روایات بود که از باب نمونه در مورد اهمیت سواد مالی وارد شده است. آئین اسلام ابزار های را برای کسب درآمد معرفی کرده است که اجراء آن موجب عدالت اقتصادی شده،زندگی پاکیزه را در پی داشته و موجب خیر و برکت می گردد که این ابزار ها در کتب فقهی به تفصیل بیان شده اند. بیع مضاربه، مساقات،استصناع،شرکت، مزارعه،جعاله وتجارت از جمله صکوک و ابزار های مالی اند که در فقه اسلامی برای هر کدام حکم،روش و اصولی بیان شده است وبرهر مسلمانی که وارد فعالیت های اقتصادی می گردد لازم است این فرمول های فقهی را بداند تا در فرایند در آمد زائی و تجارت گرفتار ظلم اقتصادی، احتکار،تدلیس،غشّ و ربا نگردد. عقود مالی از،دیدگاه اسلام قابلیت انطباق بر قرار داد های لیزینگ را نیز دارند بنا بر این عملیات بانکی بدون ربا را شامل می شوند از این رو مومنان بدون دغدغه ی خاطر می توانند با انعقاد قرار داد واقعی تحت عنوان یکی از عناوین  مذکور در امر سرمایه گذاری شرکت فعال داشته باشند.

نویسنده:حجت الاسلام والمسلمین حاج حسینی 

ادامه دارد...

پیام سیستم

برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.