سواد چیست؟باسوادکیست؟ (5)

۳-سوادتاریخی            

  سواد تاریخی به معنای آگاهی کافی داشتن از شیوه زندگی گذشتگان، شناخت عوامل رشد وتعالی جوامع گذشته ونیز شناخت علل شکست ورکود جوامع، نقش سازنده ای در زندگی انسان دارد از این رو در آیات و روایات نیز اهمیت مطالعه ی تاریخ وتفکر در احوال گذشتگان مورد تاکید قرار گرفته است. سوره های متعددی در قرآن مجید مانند:سوره ی؛ابراهیم، کهف، یوسف، مریم، فاطر، و...به بیان تاریخ پرداخته اند ودر حدود سیزده بار قرآن مجید امر به سیر در زمین وبررسی اوضاع و احوال ملت ها واقوام کرده است و سوره های چون فاطر ونحل به صراحت به مطالعه ی تاریخ تشویق می نمایند.برای نمونه، آیه ی ۴۴سوره فاطر می فرماید:"اَوَلَم یَسیرُوا فِی الاَرضِ فَیَنظُرُوا کَیفَ کانَ عاقِبَه الَّذِینَ مِن قَبلِهِم وَ کانُوا اَشَدَّ مِنهُم قُوَّه وَ آثارا...؛آیا در زمین سیر نکرده اند تا ببینند سر انجام کسانی که قبل از آنان بودند چه شد؟! در حالی که آنان نیرومند تر بودند."   

این همه تاکید قرآن مجید برای مطالعه ی تاریخ برای این است که مطالعه وتفکر در سرگذشت وتاریخ پیشینیان باعث عبرت ودرس گرفتن از راه ورسم آنان برای ترسیم برنامه های آینده خواهد شد.    

امام علی علیه السلام درباره ی اهمیت مطالعه ی تاریخ می فرماید:"مَن لَم یَعتَبِر بِغَیرِهِ لَم یَستَظهِر لِنَفسِهِ؛کسی که از تاریخ دیگران پند نگیرد وتجربه نیاموزد، در برنامه ی زندگی خود پشتیبانی نگرفته است."۶   

ونیز آن حضرت فرمودند:"اَی بُنَیَّ! اِنِّی وَ اِن لَم اَکُن عُمِّرتُ عُمرَ مَن کانَ قَبلِی فَقَد نَظَرتُ فِی اَعمَالِهِم وَفَکَّرتُ فیِ اَخبَارِهِم وَ سِرتُ فِی آثارِهِم حَتَّی عُدتُ کَاَحَدِ هِم بَل کَاَنِّی بِما انتَهَی اِلَیَّ مِن اُمُورِهِم قَد عُمِّرتُ مَعَ اَوَّ لِهِم اِلی آخِرِهِم؛فرزندم!من هر چند عمر پیشینیان را یک جا نداشته ام ولی در اعمال آن ها نظر افکندم در اخبار شان اندیشه نمودم ودر آثارشان به سیر وسیاحت پرداختم آن چنان که گوئی همچون یکی از آن ها شدم؛ بلکه گوئی من به خاطر آن چه از تجربیات تاریخ آنان دریافته ام با اولین و آخرین آن ها عمر کرده ام"۷         

 آن حضرت تاریخ را چون معلمی توانا وفرهیخته ای معرفی می فرماید که می توان از او درس زندگی آموخت، تاریخ پر است از عبرت هاوراز ورمزها عمر انسان کفاف نمی کند همه ی راز ورمزها وکدهای کلیدی زندگی را تجربه کند اما تاریخ رمزهای موفقیت در زندگی و عوامل شکست ونا کامی رابه راحتی در اختیارش قرار می دهد. در این نامه ی امیر المومنین علیه السلام، این نکته مورد تاکید قرار گرفته است که مطالعه ی تاریخ پیشینیان نقش بسیار موثری در سطح آگاهی انسان دارد و او را در راستای برنامه ریزی مفید جهت زندگی هدف مند مدد می رساند.     

  بنابر این افرادی که با تاریخ آشنا نیستند وسواد تاریخی ندارند نمی توانند از زندگی پیشکسوتان ،آزاد مردان،حماسه آفرینان و الگوهای موفق سبک زندگی بیاموزند.

از جمله روش های تربیتی قرآن مجید بیان قصه های رئال به هدف الگو سازی والگو پذیری است. روش قرآن مجید در ارائه الگو دو گونه است :الف؛ چهره های محبوب را یا به طور کلی وبا  عناوین عام معرفی کرده است مانند:عناوین؛پرهیز گاران(متقین)، پاکان(متطهرین)،صالحان، محسنین (نیکو کاران)،مجاهدان و...ویا به طور خاص از پیامبران وغیر پیامبران نام می برد.  

قرآن مجید:چهره های منفور ومطرود را نیز باعناوین کلی بیان کرده است،مانند:معتدین(متجاوزان)،مسرفین (اسراف کننده گان)،متکبرین،(خود پسندان)،کافران،(ظالمان)،ستمگران.               

 قرآن مجید از نام بردن نمادهای شرارت اجتناب می ورزد مگر دربرخی موارد مانند:ابولهب، فرعون،و...هدف قرآن مجید از بیان تاریخ گذشتگان این است که در سبک زندگی سعادت مندانه ازخوبان درس زندگی بیاموزند واز بدان عبرت بگیرند.   

ب:انتخاب گری در الگوها  قرآن مجید بامعرفی چهره های محبوب ومنفور در کنار هم جامعه را به انتخاب آگاهانه ی الگو های مورد نظر خویش دعوت می کند ودر مورد پدران و گذشتگان نیز هشدار می دهد که بدون آگاهی از آنان تقلید ننمایند وزندگی خود را تباه نکنند. قرآن مجید در سوره زخرف آیه ی ۲۳و۲۴ چنین می فرماید:"گفتند ما پدران خود را بر آئینی یافته ایم وما هم از ایشان پیروی می کنیم ،گفت: هر چند هدایت کننده تر از آنچه پدران خود را بر آن یافته اید برای شما بیاورم؟"    

 قرآن مجید در ارائه الگو های تاریخ دو نکته را مورد توجه قرار داده است :الف؛عبرت آموزی مستلزم عقل شگرف، چشمی بینا و درون یاب ودلی بیدار است بنابر این بدون دقت نظر وبصیرت لازم عبرت آموزی ممکن نیست.    

 ب:نکته ی دیگر این که جهت گیری وعبرت آموزی از شخصیت های داستان هایعنی جهت رسیدن به این نتائج است: عصمت،پاکدامنی، کاهش لغزش وخطا، پرهیز گاری،صداقت، شناخت خویشتن،بی رغبتی به دنیا،عدالت محوری،ودوری از رذائل اخلاقی.  

از آیات قرآن مجید نسبت به بیان احوال گذشتگان استفاده می شود که هم فرد اصالت دارد وهم جامعه و با توجه به اراده ای که خداوند متعال به انسان داده است می تواند به تنهائی جامعه را تغییر دهد.        

  قرآن مجید درعین حال که تاثیر پذیری انسان را از محیط و شرائط گوناگون می پذیرد ،اراده انسان را بسیار قوی می داند. قرآن مجید با توجه به تاثیرات جامعه، انسان را نسبت به تاثیرات پیرامونی هشدار می دهد ودر مورد فرزند حضرت نوح علیه السلام به صراحت می فرماید:او از اهل تو نیست زیرا به دلیل متاثر شدن از عوامل محیطی نا صالح از مسیر صلاح ودرستی خارج شده است ولی در عین حال اراده ی قوی انسان را مورد تاکید قرارداده واز الگوهای نام می برد که دارای عزت نفس وصلابت بالای بوده اند وتوانسته اند سنت های غلط زمان خودشان را ازجامعه بزدایند.    

  قرآن مجید از همسر فرعون وحضرت مریم به عنوان الگوهایی یاد می کند که باوجود محیط نا سالم طریق صلاح ورستگاری را برگزیدند. قرآن مجید حضرت یوسف(ع)را قهرمان مقاومت در مقابل شهوت، جوانان کهف را اسوه های مهاجرت در راه خدا برای رشد وهدایت،حضرت اسماعیل (ع)را نماد تسلیم درمقابل فرمان خدا،حضرت ابراهیم(ع) را الگوی فطرت جوئی، عادت گریزی وبت شکنی، حضرت نوح(ع) را الگوی پایداری واستقامت درتبلیغ دین ،حضرت ایوب(ع) را قهرمان صبر وتحمل درشدائد روزگار،حضرت داوود(ع) پامبر جوان را نمونه شهادت وشجاعت ومبارزه با طاغوت معرفی می فرماید‌.   

ازدیدگاه قرآن مجید، پیامبر گرامی اسلام بهترین الگو وسرمشق سعادت مندانه در همه ی ابعاد زندگی برای همه ی انسان ها می باشد از این رو خداوند متعال،پیامبر گرامی اسلام را به جهت خلق کریمی که دارد مورد تمجید وستایش قرار داده است واگر مسلمین به سیره آن حضرت عمل می کردند هرگز روی نا خوشی را نمی دیدند وروزگارشان این نبود  بنابر این تنها راه نجات ،خود یابی وخود باوری ورسیدن به سعادت وعزت پایدار عمل به سیره ی نبوی وپیشوایان دینی است. از جمله روش های تربیتی قرآن مجید بیان قصه های رئال به هدف الگو سازی والگو پذیری است. روش قرآن مجید در ارائه الگو دو گونه است :الف؛ چهره های محبوب را یا به طور کلی وبا  عناوین عام معرفی کرده است مانند:عناوین؛پرهیز گاران(متقین)، پاکان(متطهرین)،صالحان، محسنین (نیکو کاران)،مجاهدان و...ویا به طور خاص از پیامبران وغیر پیامبران نام می برد.    

قرآن مجید:چهره های منفور ومطرود را نیز باعناوین کلی بیان کرده است،مانند:معتدین(متجاوزان)،مسرفین (اسراف کننده گان)،متکبرین،(خود پسندان)،کافران،(ظالمان)،ستمگران. 

        

قرآن مجید از نام بردن نمادهای شرارت اجتناب می ورزد مگر دربرخی موارد مانند:ابولهب، فرعون،و...هدف قرآن مجید از بیان تاریخ گذشتگان این است که در سبک زندگی سعادت مندانه ازخوبان درس زندگی بیاموزند واز بدان عبرت بگیرند.   

 ب:انتخاب گری در الگوها  قرآن مجید بامعرفی چهره های محبوب ومنفور در کنار هم جامعه را به انتخاب آگاهانه ی الگو های مورد نظر خویش دعوت می کند ودر مورد پدران و گذشتگان نیز هشدار می دهد که بدون آگاهی از آنان تقلید ننمایند وزندگی خود را تباه نکنند. قرآن مجید در سوره زخرف آیه ی ۲۳و۲۴ چنین می فرماید:"گفتند ما پدران خود را بر آئینی یافته ایم وما هم از ایشان پیروی می کنیم ،گفت: هر چند هدایت کننده تر از آنچه پدران خود را بر آن یافته اید برای شما بیاورم؟"   

 قرآن مجید در ارائه الگو های تاریخ دو نکته را مورد توجه قرار داده است :الف؛عبرت آموزی مستلزم عقل شگرف، چشمی بینا و درون یاب ودلی بیدار است بنابر این بدون دقت نظر وبصیرت لازم عبرت آموزی ممکن نیست.   

 ب:نکته ی دیگر این که جهت گیری وعبرت آموزی از شخصیت های داستان های قرآنی جهت رسیدن به این نتائج است: عصمت،پاکدامنی، کاهش لغزش وخطا، پرهیز گاری،صداقت، شناخت خویشتن،بی رغبتی به دنیا،عدالت محوری،ودوری از رذائل اخلاقی.

  از آیات قرآن مجید نسبت به بیان احوال گذشتگان استفاده می شود که هم فرد اصالت دارد وهم جامعه و با توجه به اراده ای که خداوند متعال به انسان داده است می تواند به تنهائی جامعه را تغییر دهد.   

  قرآن مجید درعین حال که تاثیر پذیری انسان را از محیط و شرائط گوناگون می پذیرد ،اراده انسان را بسیار قوی می داند. قرآن مجید با توجه به تاثیرات جامعه، انسان را نسبت به تاثیرات پیرامونی هشدار می دهد ودر مورد فرزند حضرت نوح علیه السلام به صراحت می فرماید:او از اهل تو نیست زیرا به دلیل متاثر شدن از عوامل محیطی نا صالح از مسیر صلاح ودرستی خارج شده است ولی در عین حال اراده ی قوی انسان را مورد تاکید قرارداده واز الگوهای نام می برد که دارای عزت نفس وصلابت بالای بوده اند وتوانسته اند سنت های غلط زمان خودشان را ازجامعه بزدایند.   

 

 قرآن مجید از همسر فرعون وحضرت مریم به عنوان الگوهایی یاد می کند که باوجود محیط نا سالم طریق صلاح ورستگاری را برگزیدند. قرآن مجید حضرت یوسف(ع)را قهرمان مقاومت در مقابل شهوت، جوانان کهف را اسوه های مهاجرت در راه خدا برای رشد وهدایت،حضرت اسماعیل (ع)را نماد تسلیم درمقابل فرمان خدا،حضرت ابراهیم(ع) را الگوی فطرت جوئی، عادت گریزی وبت شکنی، حضرت نوح(ع) را الگوی پایداری واستقامت درتبلیغ دین ،حضرت ایوب(ع) را قهرمان صبر وتحمل درشدائد روزگار،حضرت داوود(ع) پامبر جوان را نمونه شهادت وشجاعت ومبارزه با طاغوت معرفی می فرماید‌.    

 ازدیدگاه قرآن مجید، پیامبر گرامی اسلام بهترین الگو وسرمشق سعادت مندانه در همه ی ابعاد زندگی برای همه ی انسان ها می باشد از این رو خداوند متعال،پیامبر گرامی اسلام را به جهت خلق کریمی که دارد مورد تمجید وستایش قرار داده است واگر مسلمین به سیره آن حضرت عمل می کردند هرگز روی نا خوشی را نمی دیدند وروزگارشان این نبود  بنابر این تنها راه نجات ،خود یابی وخود باوری ورسیدن به سعادت وعزت پایدار عمل به سیره ی نبوی وپیشوایان دینی است.

نویسنده:حجت الاسلام والمسلمین حاج حسینی 

ادامه دارد...

پیام سیستم

برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.