عناصر خیر و فضیلت/تلاش

                                                                   بسمه تعالی

5)تلاش

 یکی از مهمترین موضوعاتی که از دیدگاه اسلام مورد تاکید ویژه قرار گرفته است تلاش کوشش و بهره برداری بهینه از دسترنج خویش برای تامین روزی حلال میباشد آیین اسلام تلاش و کوشش را برترین عبادت می‌دانند از این رو از پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم نقل گردیده است که آن حضرت بعد از نماز صبح این دعا را بر زبان جاری می نمود «اللهم انی اعوذ بک من الهم والحزن والکسل و البخل والجبن»(سنن النبی ،ج 1 ص 37)یعنی بار خدایا من از هم و غم و ناراحتی و ناتوانی و تنبلی و بغض و ترس به تو پناه می برم تلاش و کوشش قوی ترین موتور محرک برای رسیدن به هدف است فردی را سراغ نداریم که بدون کوشش و تلاش به اهداف بلند دست یافته باشد .

برخلاف کسانی که استعداد را رمز موفقیت در برخی از افراد می‌دانند استعداد بدون تلاش نه تنها به فعلیت نمی‌رسد و ثمره نمی‌دهد بلکه موجب رکود و سستی صاحب استعداد می گردد خداوند متعال نیروی فکر و اندیشه را در اختیار همه انسانها گذاشته است این بشر است که باید با استفاده از این نعمت بزرگ به آینده پژوهی بپردازد و آینده خوبی را انتخاب نماید این سخن قرآن است که برای نجات بشر نازل شده است می فرماید« ان مع العسر یسرا فان مع العسر یسرا »(آیات ۴ و ۵ سوره انشراح )

حقیقت این است که آسانی بدون سختی به دست نمی آید سخت کوشی و تلاش مقدمه رسیدن به آسانی است. در صدر اسلام پیامبر گرامی اسلام سبک زندگی شرافتمندانه را به مردم آموخت روح تلاش و کوشش را در آنان دمید ، مردم می دیدند سفیر الهی در بین آنان از همه بیشتر تلاش می‌کند به هنگام کندن خندق کار پیامبر از همه بیشتر بود و از گرسنگی سنگ بر شکم می بست این رفتار پیامبر آنان را به حرکت وا می داشت  به گونه ای که گویا کوشش و تلاش لازمه ذات آنان شده بود اینگونه بود که در مدتی کمی مسلمین شهره آفاق گردیدند، آنچه موجب عقب‌ماندگی و پس روی جامعه می گردد روحیه کسالت، تنبلی و تن پروری است از این رو امام باقر علیه السلام می فرماید:«ایاک والکسل و الضجر فانهما یمنعان من حظک من الدنیا و الآخره » از تنبلی و بی حوصلگی بپرهیزید زیرا این دو خصلت تو را از بهره دنیا و آخرت باز می دارد(کافی،ج5 ، ص85 ح 2)

 امور ارزشمند در گرو تلاش و کوشش است تنها راه رسیدن به نتایج خوب و ماندگار و مطلوب تلاش مستمر است البته به این نکته باید توجه داشته باشیم که همه تلاش ها و کوشش ها مثمر ثمره نیستد بلکه تلاش و کوشش زمانی مفید واقع می‌شود که از ذهنی پاک و مثبت سرچشمه بگیرد ذهن انسان حکم باغی را دارد که می‌توانیم با بهترین گل ها آن را مزین بسازیم افکار مثبت گلهای خوشبو و مفیدی را می ماند که به ذهن طراوت و نشاط خاص می بخشد و در مقابل ذهن نورانی برای ارائه خدمات فکری مثبت و مفید توسعه می‌یابد برای همین نکته است که در قرآن و روایات به نیکی اندیشی تاکید شده است بنابراین برای تلاش مثبت باید ذهن را از تاریکی ها و گرد و غبارهای افکار آلوده تطهیر کرد از این رو ذهن پاک + افکار مثبت +کوشش و تلاش بر اساس افکار مثبت = با زندگی مطلوب، این فرمول زندگی است که پیامبران الهی از جانب آفریدگار مهربان مامور به تبلیغ و اجرای آن بودند، امامت که در واقع ادامه رسالت است بر همین مطلوب تاکید می ورزد در مقابل از ذهن آلوده افکار آلوده سرباز می کنند و افکار آلوده،بی حالی،بی رمقی و تلاش‌های منفی را در پی دارد  تنبلی بد ترین درد جامعه است و دین اسلام که به همه نیازهای بشر توجه کامل دارد و برای همه زوایای زندگی فردی و اجتماعی انسان برنامه دارد،بهترین راهکارهای عملی را به انسان ارائه نموده است و انسان را به شدت از تنبلی و بی کاری و انزوا طلبی منع کرده است لذا در کتاب وسائل الشیعه در کتاب تجارت و کسب و کار بابی در زمینه تلاش و کوشش برای تحصیل رزق و روزی عنوان کرده و احادیث متعددی در این زمینه بیان می‌دارد امیر المومنین علیه السلام در مذمت تنبلی می فرماید:«ان الاشیاء لما ازدوجت ازدوج الکسل والعجز فنتجا بینهما الفقر» یعنی هنگامی که موجودات در آغاز با هم ازدواج کردند تنبلی و ناتوانی با هم پیمان زوجیت بستند و فرزندی از آنها به نام «فقر» متولد شد  (وسائل الشیعه جلد ۱۲ حدیث ۳)

از منظر آیات و روایات سستی و بی حوصلگی سبب بی بهره ماندن انسان از دنیا و آخرت عنوان شده است از همین رو ضرورت و اهمیت تلاش و پشتکار انسان در تامین سعادت دنیا و آخرت نمایان می گردد ارزش همت و تلاش به قدری است که در قرآن می خوانیم«و ان لیس للانسان الا ما سعی؛ برای انسان چیزی جز آنچه که از راه تلاش و کوشش به دست آورد نیست»(النجم 39)

امیرالمومنین علیه السلام می فرماید:«قدر الرجل علی قدر همه ، اندازه هر کس به اندازه همت اوست»( غررالحکم و درالکلم، ص 93،ح 1627)

همچنین امام باقر علیه السلام می فرماید:«لاشرف کبعد الهمه ، هیچ شرافتی چون بلند همتی نیست ،تحف العقول صفحه ۲۸۶»

با توجه به مطالب مذکور ،مقصود از تلاش که آخرین عنصر از ریشه‌های خیر و فضیلت است این است که فرد تمام توانش را برای پایداری در مقابل آنچه از استقامت و اخلاق بزرگوارانه در رفتارهایش باز می دارد به کار گیرد (فلسفه اخلاق محمد جواد مغنیه) در سایه تلاش است که انسان به اوج عزت دست می یابد و از انسانیت استعدادی به انسانیت فعلی می‌رسد.

نویسنده: حجت الاسلام والمسلمین حاجی حسینی استاد عالی حوزه

پیام سیستم

برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.