سواد چیست؟باسوادکیست؟ (7)

۵-سواد عاطفی  

سواد عاطفی عبارت است از:میزان توانائی انسان در برقراری روابط عاطفی باخانواده، همسر، فرزندان و دوستان بنابر این به هرمقدار که انسان در تحکیم روابط عاطفی، مهر ورزی ومحبت ورزی موفق تر باشد به همان مقدار نشان دهنده ی سواد عاطفی او خواهد بود.

ایجاد ارتباط سالم با خانواده، فرزندان و دوستان ومهر ورزی نسبت به آنان از دیدگاه اسلام از جایگاه ویژه ای بر خوردار است.  

 مهر ورزی و عطوفت نسبت به کودک در هفت سال اول که دوره ی محبت نامیده شده است از اهمیت بالای برخوردار است وبرای سلامت روان کودک بسیار مفید است از این رو طبق دستورات دین مبین اسلام،پدران ومادران موظف شده اند در این دوره کمال محبت و مهر ورزی را نسبت به فرزندان شان داشته باشند زیرا کمبود عطوفت ومحبت برای فرزندان در دوران کودکی خسارات جبران نا پذیری را بر رشد وشخصیت کودک خواهد گذاشت.

"مطابق نظر(اشپیتر)جدایی مادر و کودک تا حدود هجده ماهگی ،ممکن است کودک را تا مرز افسردگی اتکائی با نشانه های اختلال در رفتار غذایی، توقف رشد جسمی وفکری،تاخیر درتحول روانی و حرکتی پیش ببرد"۱۵.  

مردی به محضر رسول خدا(صلّی الله علیه وآله وسلّم)شرفیاب شد وعرض کرد تا کنون فرزندم را نبوسیده ام حضرت فرمود:"همانا که این مرد اهل آتش جهنم است."۱۶.    

پیامبر گرامی اسلام(صلّی الله علیه وآله وسلّم)در در حدیث دیگری فرموده است:"هر کس فرزند خود را ببوسد خدا برای او پاداشی می نویسد و هر کس فرزندش را خوشحال کند خدا او را در روز رستاخیز شاد می گرداند"۱۷. 

امام صادق علیه السلام فرموده اند:"خداوند بنده اش را به دلیل مهر ورزی شدید به کودک خود مورد رحمتش قرار می دهد."۱۸. 

 از جمله نکات تربیتی حدیث شریف کساء نحوه سخن گفتن مادر با کودک وابراز مهر ومحبت به کودک است، هنگامی که حسنین (علیهماالسلام) نزد مادر می آیند و به مادر سلام می گویند، صدیقه ی اطهر بانو فاطمه ی زهرا (سلام الله علیها) در جواب بهترین گل وا ژه ها را که سرشار از محبت،عطوفت و رافت است انتخاب می کند و می فرماید:"وعلیک السلام یا قرّه عینی وثمره فوادی؛ بر تو باد سلام ای نور دیده ام و میوه ی دلم."این جملات زیبا چقدر انرژی بخش وسرور آفرین است وروان کودک را می نوازد. 

محبت،انس والفت بین زن وشوهر، قوی ترین عامل استحکام خانواده است که نقش بسیار مفید و موثری در سلامت روان اعضاء خانواده دارد در منظومه ی خانوادگی اگر مرد به خواسته های همسرش توجه داشته باشد،عشق بورزد، مهر ومحبتش را ابراز نماید می تواند همسرش را مجذوب خود نماید که از صمیم قلب او را دوست بدارد به زندگی عشق بورزد با شور ونشاط به تربیت فرزندانش بپردازد و کودکش را ازمهر ومحبت مادری اشباع گرداند، اما اگر زن از شوهرش محبت کافی را نبیند افسرده ودل شکسته خواهد شد واین افسردگی به کودک سرایت خواهد کرد ودر او ایجاد عقده خواهد کرد وکودکی که با عقده ی کمبود محبت مادری و پدری بزرگ شود خطر ناک خواهد بود، از این رو محبت،انس والفت بین زوجین در آیات قرآن مجید مورد تاکید قرار گرفته است قرآن مجید می فرماید:"وَمِن آیاتِهِ اَن خَلَقَ لَکُم مِن اَنفُسِکُم اَزوَاجَا لِتَسکُنُوا اِلَیها وَجَعَلَ بَینَکُم مَوَّدَه وَ رَحمَه اِنَّ فِی ذالِک لَآیاتِِ لِقومِِ یَتَفَکَّرُون؛ از نشانه های وجود خداوند متعال این است که برای شما از جنس خودتان همسرانی آفرید تا در کنار آنان بیاسائید وبین زن ومرد دوستی و مهربانی بر قرار کرد، در این برنامه تشانه های برای مردم اندیشمتد است."۱۹. از این آیه ی شریفه استفاده می شود که اصل عشق،علاقه و محبت را خداوند متعال در قلب زن و شوهر نسبت به یک دیگر قرار داده و آن را از نشانه های وجود خود دانسته است که دلالت بر ارزش و اهمیت این موضوع دارد.   

از  پیامبر گرامی اسلام (صلّی الله علیه و آله وسلّم) روایت شده است که حضرت فرمود:"اوصانی جبرائیلُ بالمرئه حَتّی ظَنَنتُ اَنَّه لا یَنبَغی طَلاقُها الّا مِن فاحِشَه؛ جبرائیل در باره محبت به همسر به قدری توصیه کرد که گمان کردم طلاق دادن همسر جائز نیست مگر این که زن از جاده عفت و تقوی منحرف گردد..."۲۰. ونیز فرمود:"وقتی مرد به همسر خود با محبت می نگرد و همسرش نیز به او به مهر نگرد،خداوند متعال به دیده رحمت به آن ها نگاه می کند."همچنین فرمود: "کُلَّما ازدادَ العَبدُ اِیمانا ازدادَ حُبّا لِلنّساء؛ هر چه ایمان بنده زیاد شود محبت او نیز به همسر زیاد می شود."۲۱.

امام صادق علیه السلام درباره ی مهرورزی ومحبت به همسر چنین می فرماید:"کُلُّ مَنِ اشتَدَّ لَنَا حُبَّا اِشتَدَّ لِلنِّساء حُبّا؛هر کس دوستدار ما باشد به همسرش نیز بیشتر دوستی می کند."۲۲

از آن جا که خداوند متعال حس زیبا دوستی را در و جود انسان به ودیعت نهاده است، انسان به صورت فطری، زیبایی ها را دوست  می دارد،زینت و آراستگی را دوست می دارد،نظم و انسجام را دوست دارد از این رو از جمله حقوق اجتماعی از دیدگاه اسلام  آن  است  که  انسان باظاهر آراسته و تمیز وارد اجتماع شود از پوشیدن لباس چرکین و جوراب  بودار  بپرهیزد از خوردن سیر،کشیدن سیگار و چیزهای  که سبب  اشمئزاز  دیگران می شود  اجتناب ورزد پیامبر گرامی اسلام (صلّی الله علیه وآله وسلّم) هنگامی که بیرون می رفتند موهای مبارک را روغن می زدند،شانه می زدند، عطر استفاده می کردند به گونه ای که وقتی از مسیری عبور می کرد آن حضرت  را از  بوی عطرش می شناختند، یک مسلمان باید تمیز،آراسته و منظم باشد به طوری که غیر مسلمان با دیدنش جذب گردد، آراستگی ظاهر در تحکیم محبت بین زوجین نقش موثّری دارد، متاسفانه ریشه برخی  بی مهری ها،نفرت ها و جدائی ها ترک آراستگی و عدم توجه  به  ظاهر است امام باقر علیه السلام در  این  باره  می فرماید:"النسّاءُ یُحبِبنَ اَن یَرینَ الرَّجُلَ فِی مِثلِ ما یُحِبُّ الرَّ جُلُ اَن یَری فِیهِ النّساء مِنَ الزِّینَه؛همان گونه که مردان دوست دارند زینت  وآرایش را در زنان ببینند زنان نیز دوست دارند زینت و آرایش را در مردانشان  ببینند."۲۳  

بانوان خیلی دوست دارند شوهرانشان  با آنان حرف بزنند و درد دل کنند .مرد باید زمانی را به خانواده اختصاص دهد و با همسرش همسخن شود  به  حرف های همسرش با کمال دقت گوش دهد و به هنگام گوش دادن تمام توجهش را  به صورت  و چشمان  همسرش  متمرکز سازد با  این توجه چنان محبت و مهر شوهر در دل همسر رسوخ می یابد که از جانش برای شوهر مایه می گذارد و استحکام نظام خانواده را تقویت می نماید.

از  دیدگاه  اسلام  استحکام  خانواده  یک ارزش فوق العاده  مهم  است زیرا موجب می شود فرزندان در کمال آرامش در سایه ی مهر و محبت پدر و مادر رشد یابند و یتیم نگردند برخی از  کودکان با بودن وجود فیزیکی پدر و مادر، یتیم اند  زیرا نزاع های خانوادگی  وجدایی ها مانع از مهر ورزی آنان  به  فرزندان می گردد از  این رو  رسول خدا(صلّی الله علیه وآله وسلّم) می فرماید:"جلوس المرءِ عِندَ عَیالِهِ اَحَبُّ اِلی اللّهِ تَعالی  مِن اِعتِکافِِ فی مَسجِدی هذا؛نشستن  مرد درکنار خانواده اش نزد خدای بزرگ دوست داشتنی تر از نشستن در این،مسجد من است."۲۴ و نیز آن حضرت فرمود:"اِنَّ الرَّجُلَ لَیُوءجَرُ فِی رَفعِ الُّقمه اِلی فِی اِمراته؛مرد در  برابر  لقمه ای که در دهان همسرش می گذارد(برای همسرش آماده می کند، بدست همسرش می دهد)پاداش می برد."25

مهرورزی و محبت زن نسبت به شوهر

  مهر ورزی زن نسبت به شوهر از اهمیت ویژه ای برخوردار است وآثار و فوائد متعدد مادی و معنوی بر آن مترتب است از این رو در روایات به آن سفارش شده است و پیامبر گرامی اسلام"صلّی الله علیه وآله وسلّم" از خوش رفتاری زن نسبت به شوهرش تعبیر به جهاد کرده است: "جِهادُ المَرئهِ حُسنُ التَّبَعُّل؛جهاد زن نیکو شوهر داری است" ۲۶   

خوب شوهر داری ونیکو شوهر داری، زمانی صدق می کند که همسر کمال مهر ومحبتش را به شوهر ابراز نماید، حافظ حقوق شوهرش باشد، بهترین رفیق برای شوهرش باشد به گونه ای که شوهر در کنار همسرش به لحاظ عاطفی احساس آرامش کند و درد دلش را به همسرش بگوید   زنان مومنه و تربیت یافته ی مکتب اسلام باید این گونه باشند. زنی که عادت کرده است به همسر آزاری و شوهرش را با بد اخلاقی و بد زبانی می آزارد،در روایات به شدّت مورد مذّمت قرار گرفته است زیرا بی مهری زن نسبت به شوهر سبب سرد شدن محبت در کانون گرم خانواده می گردد که در نتیجه، عدم توجه عاطفی به فرزندان را در پی دارد و موجب آثار زیانباری بر روان کودکان می گردد از این رو"بزرگترین رمز زن داری و بهترین کلید حلّ مشکلات زنا شوئی ،اظهار عشق و علاقه است زیرا زن کانون عاطفه و یک موجود صد در صد عاطفی است که از وجودش مهر و محبت می بارد."۲۷    

  مردان باید جهت گرم نگهداشتن کانون خانواده به لحاظ محبت و عاطفه، عمل به این سه اصل را از یاد نبرند؛ الف: اصل محبت؛مرد خانواده باید دلش سر شار از محبت نسبت به خانواده و فرزندانش باشد که به این مطلب قبلا اشاره شد. 

 ب:اصل توجه، داشتن محبت قلبی کافی نیست باید محبت را اظهار کند برخی از افراد از اظهار محبت امتناع می ورزند یا هنر اظهار محبت را ندارند،برخی نیز این مثل ورد زبانشان شده"به دل دوست به چشم خوار" و از آن به عنوان یک سبک تربیتی استفاده می کنند که اشتباه است ،همسر باید بداند که محبوب شوهرش است و بالعکس، فرزندان باید بدانند که محبوب والدین هستند بنابر این محبت قلبی باید در قالب گفتار و گل واژه های سرسار از عطوفت ومهر ورزی و نیز در قالب رفتار های نیکو وملائم آشکار گردد. 

ج: قدر دانی؛ سومین اصل اخلاقی که لازم است در روابط خانوادگی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرد، اصل قدر دانی و پادش دهی است، محبت و توجه کافی نیست بلکه  شوهر باید به تشکر،قدردانی وپادش دهی همسرس در مقابل رفتار های نیکویش بپردازد، والدین باید در مقابل رفتار نیک فرزندان از تشکر وقدر دانی غفلت نورزند، قدر دانی و پادش دهی باید متناسب با رفتار باشد، تشویق گفتاری درقالب یک جمله ی زیبا در زمان مناسب خیلی موثر است،مانند"خیلی دوستون دارم،خیلی برام با ارزشید، کاری که انجام دادید فوق العاده بود، محبتتان را هر گز،فراموش نمی کنم، فرزند گلم خیلی متشکرم و..." قدردانی و پاداش دهی رفتاری و لو با هدیه ی کوچک مانند: شاخه ی گل، خودکار ‌و...خیلی موثر است. 

  مرد باید بداند که اگر زن به این باور برسد که محبوب نیست از زندگیش بی زار ودر نتیجه افسرده و پژمرده خواهد شد چنین زنی نمی تواند محبت را به فرزندانش منتقل نماید ودر تربیت فرزندانش ناتوان خواهد بود و مرد نسبت به این ضرر روحی ضامن ونزد خداوند متعال مسئول خواهد بود.     

  بسیاری از خیانت ها،انحراف ها،و ناساز گاری های زنان از این جا سر چشمه می گیرد که مردان نیاز آنان را به محبت خالصانه و نامشروط درک نمی کنند تردیدی نیست که زن در هر مقام وشرائط دلش می خواهد مورد توجه وتحسین شوهرش قرار گیرد برای همین است که آئین اسلام به صفا،صمیمیت و محبت بین زن و شوهر و استحکام پیوند زنا شوئی توصیه کرده است.  

بسیاری از نوجوانان و جوانان که مرتکب جنایات می شوند وبسیاری از دختران فراری کسانی هستند که متاسفانه  از پدر و مادر محبت کافی را ندیده اند و روان آنان آسیب دیده است،گرفتار عقده ی محبت اند،گرفتار خود تحقیری و خود کم بینی اند"تنها چیزی که می تواند از نظر روانی ،تمایلات باطنی کودک را کاملا ارضاء نماید و توجه به تمام شخصیت او بنماید، آغوش گرم مادران و دامن پر مهر پدران است وباید این وظیفه سنگین را پدران و مادران به عهده بگیرند"(رابطه دوستی و محبت،احمد توکلی،ص۱۶۲.)   

جالب توجه است که آئین اسلام در باره ی مهر ورزی به کودکان و فرزندان بهترین روش ها را بیان کرده است:۱-"وکانَ النَّبی صَلَّی اللّهُ عَلَیه وَ آلِهِ وَ سَلَّم:اذا اَصبَحَ مَسَحَ عَلی رُئوسِ وُلدِهِ؛روش پیامبر که درود خداوند متعال بر او باد این بود که همه روزه صبح دست محبت به سر فرزندان خود می کشید."۲۸  

 ۲-امام صادق علیه السلام فرموده است :"که رسول خدا فرمود:مَن قَبَّلَ وَلَدَهُ کَتَبَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ حَسَنَه وَ مَن فَرَّحَهُ فَرَّحَهُ اللهُ یَومَ القِیامَه؛ آن کسی که فرزند خود را ببوسد حسنه ای در نامه او ثبت خواهد شد و آن کس که فرزند خود را شاد کند خداوند متعال او را در قیامت مسرور می نماید."۲۹ .

۳-امام صادق علیه السلام فرمود:"اَکثِروا مِن قُبلَه اولادِکُم فَاِنَّ لَکُم بِکُلِّ قُبلَهِِ دَرَجَهُُ فِی الجَنَّه؛فرزندانتان را زیاد ببوسید که برای شما در برابر هر بوسه درجه ای در بهشت است."۳۰   

 نمونه ای از روایات در باره ی مهر ورزی به کودک قبلا بیان گردید و بیان برخی از روایات ازباب تاکید است. متاسفانه بسیارند پدران  و مادرانی که   از تحصیلات عالیه بر خوردارند   ولی متاسفانه سواد عاطفی ندارند و در مهارت های زندگی مشکل دارند از برقراری ارتباط عاطفی ناتوانند، با مشکلات خانوادگی مواجه اند،محیط منزل خشک ،سرد و بی روح است و همین امر سبب جدایی همسر و نابود شدن  روان وشخصیت فرزندان می گردد . اگر به اصول و روش های اسلامی در مدیریت خانواده توجه کنیم بسیاری از این مشکلات حل خواهد شد آنچه امروزه زندگی را برای بشر به لحاظ عاطفی و اخلاقی سرد و بی روح نموده دنیای مجازی و ویروس شبهه است  اگر به آموزه های دینی در همسر داری عمل کنیم چیزی به نام طلاق عاطفی محقق نخواهد شد هیج فردی برای جدایی و طلاق جشن نخواهد گرفت  . طلاق عاطفی  یعنی :زندگی کردن زن وشوهر زیر یک سقف مانند دو همکار اما بدو ن عشق ومحبت ،طلاق عاطفی درواقع این است که زن و شوهر دریک فضای مشترک زندگی می کنند ولی تعاملات عاطفی،جنسی،اجتماعی و اقتصادی ضعیف و دلسرد کننده ای دارندممکن است به دلائل مسائل فرهنگی،خانوادگی و...به لحاظ قانونی جدا شوند ومدت ها  این گونه باهم زندگی کنتد کا این گونه زندگی کردن هم برای خودشان به لحاظ روحی روانی و هم برای فرزندان آنان  بسیار خطرناک خواهد بود از این رو آئین اسلام برای پیشگیری و درمان طلاق عاطفی راهکارهای مفیدی را ارائه داده است که اجرای آن حلّال این مشکلات خواهد بود و به برخی از این راهکار ها قبلا اشاره شد.نتیجه این که اگر بخواهیم از زندگی سرشار از عطوفت،محبت،مهر ورزی بر خوردار باشیم وبانشاط وسلامت روان زندگی کنیم باید به قانون الهی احترام بگزاریم  وسبک زندگی دینی را اجرائی نمائیم.

نویسنده:حجت الاسلام والمسلمین حاج حسینی 

پیام سیستم

برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.