امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در آیینه خطبه غدیر

اولین نکته ای که پیامبر اکرم«ص» درباره حضرت مهدی«ع» در خطبه غدیر گوشزد می کنند، این است که مهدی«عج» از ما خانواده نبوت و امامت است. البته این اولین بار نبود که حضرت بر این مـسئله تـصریح نمودند؛ بلکه قبل از خطبه غدیر نیز بارها و بارها این مسئله را برای مردم بیان فرمودند. از پرسش هایی که همیشه درباره قیام حضرت مهدی«عج» مطرح می شود، این است که حضرت مهدی«عج» چگونه بـا شـمشیر در مقابل سـلاح های پیشرفته و وحشتناک عصر ما و یا عصرهای بعد مقابله می کند و بر آنان غالب می شود؟ پاسخ این پرسش در جای خـود بیان شده که با قدرت الهی و اعجاز آن حضرت، هم اسلحه های پیشرفته و مـدرن بـشری از کار مـی افتند و هم خداوند قدرت ها و نیروهای فوق العاده قوی را دراختیار آن حضرت قرار می دهد که به سرعت بر قدرت های ستمگر و اسلحه های مدرن آنـها غـالب می شود.

 

مقدمه

جریان غدیر و خـطبه بـاعظمت آن فـقط یک قصه تاریخی خاص نیست که زمان آن گذشته و هیچ نقشی در امروز و فردای جامعه اسلامی نداشته بـاشد. همین طور هم یک حادثه شخصی نیست که پیامبر اکرم«ص» فقط امیرمؤمنان علی «ع» را به عنوان وصـی خود معرفی کرده بـاشند و در نـتیجه تاریخ مصرف و مبحث آن گذشته باشد؛ بلکه در غدیر خم و خطبه غدیریه، توسط پیامبر دوراندیش و آینده نگر اسلام، تاریخ کل بشریت رقم خورده است؛ زیرا امامت تمامی امامان دوازده گانه«ع» در طول تاریخ مطرح و تبیین شد؛ حـقیقتی که از امیرمؤمنان«ع» آغاز و به مهدی صاحب الزمان«ع» منتهی می شود.[1]

در بخش های پایانی خطبه غدیریه، رئوس برنامه های مهدی موعود «ع» بیان شده تا هم خط سیر تاریخ جامعه اسلامی ترسیم گردد و هم آینده روشن و زیبای جامعه بـشری نـشان داده شود؛ لذا دعوت مردم و بیعت گرفتن از آنان بر همین محور کلی بوده است.

در بخشی از این خطبه می خوانیم: «ای مردم! پس از خدا بترسید و با علی و حسن و حسین «وَالاَئِمَّهَ کلِمه طَیبَه باقِیه؛ و امامان به عـنوان کلمـه پاکیزه باقیه» بیعت کنید! هر کس حیله کند، خداوند او را هلاک می کند و هر کس وفا کند، مورد رحمت الهی قرار می گیرد.»[2]

حضرت قائم«عج»، خاتم امامان

اولین نکته ای را که پیامبر اکرم«ص» درباره حضرت مـهدی «ع» در خـطبه غدیر گوشزد می کنند، این است که مهدی«ع» از ما خانواده نبوت و امامت است: «مَعاشِرَ النَّاسِ انِّی نَبِی وَعَلِی وَصِیی اَلا اِنَّ خاتَمَ الْاَئِمَّةِ مِنَّا الْقائِمُ المهدی؛[3] ای مردم! به درستی من نبی و عـلی وصـی مـن است. بدانید که آخرین امـام از مـا، مـهدی قائم است».

البته این اولین بار نبود که حضرت بر این مسئله تصریح نمودند؛ بلکه قبل از خطبه غدیر بارها و بارها این مسئله را بـرای مـردم بـیان فرمودند، از جمله در اوایل بعثت: «لا تَذْهَبُ الدُّنْیا حَتّی یـلِی اُمـَّتِی رَجُلٌ مِنْ اَهْلِ بَیتِی یقالُ لَهُ الْمَهْدِی؛[4] دنیا به پایان نرسد مگر اینکه امت مرا مردی از اهل بیت من سـرپرستی [و رهـبری] کنـد که به او مهدی«ع» گفته می شود» و در روایات دیگر کاملاً مشخص فرمودند کهـ مهدی «عج » از نسل علی و فاطمه«ع» و از فرزندان امام حسین«ع» است[5] و: «فَإِذا مَضَی الحَسَنُ فَبَعدَهُ ابنُهُ الحُجَّهُ بنُ الْحَسَنِ بـْنِ عـَلِی«ع»[6]، و پس از حـسن عسکری«ع» فرزندش حجّه بن الحسن بن علی «عج » است.

اسلام دیـن جـهانی

قرآن کریم به بشر وعده می دهد که روزی فراخواهد رسید که دین حق یعنی اسلام فراگیر و جهانی شـود: «هـُوَ الَّذِی أَرسـَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَی وَدِینِ الْحَقِ لِیظهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کلِّهِ وَلَو کرِهَ الْمُشرِکونَ؛[7] او کسی اسـت که رسـول اش را بـا هدایت و آیین حق فرستاد تا آن را بر همه آیین ها غالب گرداند؛ هر چند مشرکان کراهـت داشـته بـاشند.»

اگرچه امروزه اسلام بر بیش از یک چهارم دل ها و سرزمین ها حکومت می کند و از شبه جزیره عربستان بـه تـمام قاره ها و کشورها راه یافته است؛ اما تحقق کامل وعده الهی فقط در زمان حضرت مـهدی«عـج» مـمکن است؛ چنان که روایات فراوانی از طریق معصومان«ع» بر این امر گواهی می دهند، از جمله امام بـاقر«ع» در ذیـل آیه فوق فرمود: «اِنَّ ذلِک عِنْدَ خُرُوجِ الْمَهْدِی مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَیهِ وَعَلَیهِمْ صَلَواتُ اللَّهـِ فـَلا یـبقی اَحَدٌ اِلَّا اَقَرَّ بِمُحَمَّدٍصلی اهلل علیه وآله؛[8] این مسئله (فراگیر شدن دین اسلام) در زمان قیام مـهدی«عـج» از آل محمد«ص» خواهد بود. پس احدی باقی نمی ماند، مگر آنکه اقرار به [رسالت] مـحمد«ص» مـی کند».

خـود پیامبر اکرم «ص» نیز فرمودند: «لا یبقی عَلی وَجهِ الاَرضِ بَیتُ مَدَرٍ ولا وَبَرٍ اِلَّا أَدخَلَهُ اللَّهُ الاسلام؛[9] هـیچ خـانه خـشت و گلی و خیمه ای بر زمین نمی ماند، مگر اینکه خداوند اسلام را در آن داخل مـی کند و اسـلام شهر و روستاها و بیابان ها را درمی نوردد.»

آن حضرت در خطبه تاریخی غدیریه در حضور بیش از یکصد هزار نفر این بشارت را دادنـد که در زمـان حضرت مهدی «عج » اسلام جهانی خواهد شد؛ آنجا که فرمودند: «اَلا اِنَّهُ الظَّاهِرُ عـَلَی الدِّینِ؛[10]بـیدار باشید او (مهدی) غالب براساس دین است.»

البـته پیـامبر اکرم«ص» پیـش از آن بارها این امر حیاتی را با صراحت بـه گـوش مردم رسانده بودند: «سوگند به آنکه مرا به حق، بشارت دهنده برانگیخت. اگر از عـمر دنـیا جز یک روز نمانده باشد، خـداوند آن روز را طـولانی می کند: «حـَتّی یـخرُجَ المـَهدِی من ولدی...وَتُشرِقُ الْاَرضُ بِنُورِ رَبِّها وَیـبلُغَ سـُلْطانُهُ الْمَشرِقَ وَالْمَغرِبَ؛[11]تا اینکه فرزندم مهدی«عج» در [آن] قیام کند.. .و زمین بـه نـور پروردگارش روشن شود و حکومت او شرق و غـرب را فرا گیرد.»

ظالمان در دام انـتقام

جـای تردید نیست که در طول تاریخ سـتمگران ظـلم بی شماری نسبت به بشریت، مخصوصاً انبیا و اولیا «ع» روا داشته اند؛ علی الخصوص پیامبر خاتم«ص» و آل او بیشترین سـتم ها را از سـتمگران تحمل کردند. هنوز هم که هـنوز اسـت انـتقام این جنایات و سـتمگری ها گـرفته نشده و این عقده در دل هـمه بـشریت، به خصوص آل محمد«ص» باقی است. هر چند عقیده ما این است که در روز قیامت ظالمان به جـزای خـویش خواهند رسید، ولی با این حال بـرای عـبرت و درس گیری و هـمین طـور بـرای تشفی دل مظلومان عالم در هـمین دنیا نیز از آنان انتقام گرفته می شود. این امر در دوران منتقم آل محمد«ص»، منتقم همه مظلومان، مهدی صـاحب الزمان«عـج» تحقق خواهد پذیرفت.

حضرت ختمی مـرتبت«ص» در خـطبه غـدیر ایـن تـسلی را به مظلومان عـالم دادنـد که مهدی«عج» انتقام آنها را خواهد ستاند: «اَلا اِنَّهُ الْمُنتَقِمُ مَنَ الظَّالِمِین؛[12] بیدار باشید او (مهدی) به حقیقت انـتقام گیرنده از ظـالمان اسـت.» و: «اَلا اِنَّهُ الْمُدرِک بِکلِّ ثارٍ لِاَولِیاءِ اللَّهِ عـَزَّ وَجـَلَّ؛[13] آگـاه بـاشید اوسـت که انـتقام خون دوستان خدای عزیز و جلیل را می گیرد.»

در دعای شریف ندبه در صبح جمعه می خوانیم: «أَینَ الطَّالِبُ بِذُحُولِ الاَنْبِیاءِ وَاَبناءِ الاَنْبِیاءِ اَینَ الطَّالِبُ بِدَمِ المَقْتُولِ بِکربَلاءِ؛[14]کجاست آن [منتقمی] که از ستم [ظـالمان] بر پیامبران و اولاد پیغمبران دادخواهی کند؟ کجاست خونخواه [جد غریبش] شهید کربلا؟»

پیروز میدان ها

از پرسش هایی که همیشه درباره قیام حضرت مهدی«عج» مطرح می شود، این است که حضرت مهدی«عج» چگونه با شمشیر در مقابل سـلاح های پیـشرفته و وحشتناک عصر ما و یا عصرهای بعد مقابله می کند و بر آنان غالب می شود؟ پاسخ این پرسش در جای خود بیان شده که با قدرت الهی و اعجاز آن حضرت، هم اسلحه های پیشرفته و مدرن بشری از کار مـی افتند و هـم خداوند قدرت ها و نیروهای فوق العاده قوی را دراختیار آن حضرت قرار می دهد که به سرعت بر قدرت های ستمگر و اسلحه های مدرن آنها غالب می شود.[15]

رسول خدا«ص» در خطبه غدیر سـربسته و بـه گونه ای اجمالی از غلبه و پیروزی حـضرت مـهدی«ع» بر تمام قدرت ها و زورمداران خبر داده اند: «اَلا اِنَّهُ فاتِحُ الْحُصُونِ وَهادِمُها؛[16] بیدار باشید او (مهدی) فاتح قلعه ها و منهدم کننده آنهاست.» فرق نمی کند این دژها همان قلعه های قـدیمی بـاشند یا سنگرهای محکم سـیمانی و سـپرهای موشکی و ضدموشکی یا شمشیر و تفنگ و توپ و تانک یا اسلحه های پیشرفته اتمی و انواع جدید آن باشند. قدرت و توان حضرت مهدی«عج» همه آنها را درهم خواهد شکست و بر همه آنها پیروز خواهد شـد.

پیـامبر اکرم«ص» در ادامه می فرمایند: «اَلا اِنَّهُ قاتِلُ کلِّ قَبِیلَةٍ مِنْ اَهْلِ الشِّرْک؛[17] بیدار باشید او کشنده هر قبیله ای از اهل شرک است. » این شرک در هر لباس و در هر نقطه و با هر قدرت و امکاناتی که باشد، توسط آن حضرت از پا درخـواهند آمـد و یا قـدرت هدایتی آن حضرت بر آنها غالب می شود و منجر به هدایت آنان می گردد. در برخی نقل ها آمده است: «اَلا اِنَّهُ غـالِبُ کلِّ قَبِیلَةٍ وَهادِیها؛[18] آگاه باشید که او (مهدی) غالب بر هر قبیله ای و هدایتگر آن خـواهد بـود.»

خـاتم پیامبران «ص» در قسمت دیگر می فرمایند: «اَلا اِنَّهُ ال غالِبَ لَهُ وَلا مَنْصُورَ عَلَیهِ؛[19] هشدار که کسی بر او (مهدی) غالب [و پیروز] نخواهد شـد و عـلیه او یاری نخواهد گشت. »

علوم در دستان مهدی

در عصر مهدوی، پیشرفت علوم دینی و بشری بـه اوج خـود خـواهد رسید، زیرا آن حضرت تمام علوم انبیا و امامان قبل از خود را دارد[20] و از بحر بی پایان علوم الهی بهره مـی برد.

پیامبر اکرم«ص» در خطبه غدیر به این امر اشاره کرده اند: «اَلا اِنَّهُ الْغَرَّافُ مِنْ بَحْرٍ عـَمِیقٍ؛[21] هشدار که او از دریایی ژرف (علوم بـی نـهایت الهی) پیمانه هایی افزون گیرد.»

و: «اَلا اِنَّهُ وارثُ کلِّ عِلْمٍ وَالْمُحِیطُ بِهِ،[22] بیدار باشید که او وارث تمام دانش ها [ی گذشتگان] است و احاطه کامل بر آنها دارد.»

به راستی این تعبیر با لفظ «کلّ» در بخش علم، نشانگر فراگیری و عمومیت دانش وسـیع آن حضرت است. در نتیجه باید گفت آن حضرت جامع علوم تمام گذشتگان خصوصاً انبیاست و به کتب آسمانی آنان نیز احاطه کاملی دارد.

حضرت صادق«ع» فرمود: »امام زمان (مهدی«ع») ندا می دهد هر کس که کتـاب ها [ی آسـمانی] و صحف [انبیا] را می خواند، پس باید از من بشنود! سپس ابتدا می کند به [خواندن] صحفی که خداوند بر آدم و شیث نازل فرمود و امت [و پیروان] آدم و شیث «ع» می گویند به خدا سوگند! این همان صحف واقعی اسـت و بـه راستی ما را نشان داد آنچه نمی دانستیم و در آن وجود دارد و آنچه بر ما مخفی مانده و آنچه از آن افتاده و تبدیل و تحریف شده بود.

آنگاه تورات و انجیل و زبور را می خواند و اهل تورات و انجیل و زبور می گویند به خدا سـوگند! تـورات جامع و زبور تمام و انجیل کامل این است و به راستی آن چندین برابر آن چیزی است که ما قبلاً خوانده بودیم.»[23]

راز این همه دانش گسترده این است که آن حضرت از جانب خدا سخن می گوید و از مـنبع عـلوم بـی نهایت الهی بهره می برد.

پیامبر اکرم «ص» در خـطبه غـدیر به این امر اشاره می فرمایند: «الا اِنَّهُ الْمُخْبِرُ عَنْ رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَالْمُشَیدُ لِاَمْر آیاتِهِ؛[24]بیدار باشید که او از سوی پروردگارش خبر می دهد و آیـات و نـشانه های او را مـحکم و برپا می کند».

در بحارالانوار ذیل جمله فوق به ایـن صـورت آمده: «وَالْمُنَبِّهُ بِأَمْرِ اِیمانِه؛[25] و آگاه کننده به امر ایمان او (خدا) است.»

اوصاف و مقامات حضرت مهدی«عج»

۱ـ استوار و محکم

«اَلا اِنَّهُ الرَشـِیـدُ السـَّدِیدُ؛[26] هشدار که او به رشد [واقعی] رسیده و استوار است».

۲ـ اختیاردار هستی بـه امر الهی

«اَلا اِنَّهُ الْمُفَوَّضُ اِلَیهِ؛[27] آگاه باشید هموست که [اختیار امور جهانیان و آیین آنان] به او واگذار شده [و از طرف خـداوند و بـا اذن او بـرخوردار از ولایت تکوینی] است».

۳ـ بقیه اللّه

تنها حجت باقی مانده بر زمین اوسـت: «اَلا اِنـَّهُ الْباقِی حُجَّه وَلا حُجَّه بَعْدَهُ؛[28] آگاه باشید که حجت باقی مانده اوست و پس از او حجتی [و امامی] نخواهد بود.[29]

۴ـ حق در نـزد اوسـت

حـق واقعی در مسیر امامتی است که با امیرمؤمنان«ع» آغاز می شود و با مهدی موعود «عـج» خـاتمه مـی یابد. پیامبر اکرم«ص» در خطبه غدیریه فرمودند: «وَلا حَقَّ اِلَّا مَعَهُ وَلا نُورَ اِلَّا عِنْدَهُ؛[30]هیچ حقی نیست مگر اینکه بـا اوسـت و هـیچ نوری نیست مگر اینکه نزد اوست. » هر چه غیر او و در مسیری جز او باشد، باطل و دچـار تـاریکی و ظلمات است.

۵ـ ولی و امین الهی

طبق روایات فراوان هیچ گاه زمین خالی از حجت نمی شود، خـواه آشـکار بـاشد و یا پنهان و پشت پرده. در این دوران حجت الهی همان مهدی «عج » است که قرن ها قبل از غـیبت آن حـضرت پیامبر اکرم«ص» این مسئله را در خطبه غدیر گوشزد فرموده اند: «اَلا وَاِنَّهُ وَلِی اللَّهِ فِی اَرضِهِ وَ حَکمُهُ فـِی خـَلْقِهِ وَ اَمـِینُهُ فِی سِرِّهِ وَعَلانِیتِهِ؛[31] آگاه باشید به راستی که او ولی خدا در زمین و داور او در میان مردم و امانتدار امور آشکار و نهان اوسـت.»

حـضرت مهدی«عج» در ادیان دیگر

همچنان که قرآن کریم می فرماید: «وَ لَقَد کتَبنَا فـِی الزَّبـُورِ مـِن بَعدِ الذِّکرِ أَنَّ الْأَرضَ یرِثُهَا عِبَادِی الصَّلِحُونَ[32]در زبور بعد از ذکر «تورات» نوشتیم بندگان شایسته ام وارث [حکومت] زمین خـواهند شـد.»

تـمام ادیان الهی اعتقاد به منجی و مصلح دارند و همه به آمدن آخرین مـنجی بـشارت داده اند. در کتب اصلی و غیرتحریف شده به شخص حضرت مهدی«عج» بشارت داده شده و در کتاب های موجود فعلی در دسـت پیـروان ادیان اشاراتی به این مسئله شده است.

پیامبر اعظم«ص» با توجه بـه احـاطه ای که به کتب آسمانی و مذاهب گذشتگان داشتند، ایـن جـمله رسـا را در غدیر خم اعلام فرمودند: «الا اِنَّهُ قَدبَشَّرَ بـِهِ مـَن سَلَفَ بَینَ یدَیهِ؛[33] آگاه باشید که تمامی گذشتگان به [ظهور] او بشارت داده اند».

این جـمله نـشان می دهد که در کتب ادیان گذشته صـریح تر از آنـچه موجود اسـت، بـه آمـدن حضرت مهدی«عج» اشاره شده و گـذشت زمـان و دست تحریف گران آن را تغییر داده است.

از مهم ترین دستاوردهای قیام مهدی«عج» ظهور و قیام حـضرت مـهدی«عج » دستاوردها و برکات بی شماری برای بـشریت دارد؛ از عدالت فراگیر و همه جانبه گـرفته تـا امنیت واقعی در ابعاد مختلف و از پیـشرفت شـگرف علوم گرفته تا رشد عقلانی بشر و غیره.

یکی از مهم ترین دستاوردهایی که در خطبه غدیر مـورد اشـاره قرار گرفته، این امر اسـت که در آن زمـان بـا هرکس به انـدازه اسـتعداد، لیاقت و توان علمی او بـرخورد مـی شود. لیاقت محوری همه جانبه فقط در آن زمان تحقق خواهد یافت و در آن دوره است که نه کسی بیش از حـق خـود دریافت می کند و نه کمتر از آن.

حضرت خـتمی مـرتبت«ص» با تـوجه بـه اهـمیت این دستاورد فرموده اسـت: «اَلا اِنَّهُ قَسِیمُ [یسِمُ] کلِّ ذِی فَضلٍ بِفَضلِهِ وَکلِّ ذِی جَهلٍ بِجَهلِهِ؛[34] هشدار که او هر صاحب فضلی را به اندازه ارزش و فضل او و هـر نـادانی را به اندازه نادانی اش تقسیم [و نشان] مـی کند».

راسـتی از دیـرینه ترین آرزوهـای بـشری لیاقت محوری بـوده اسـت. حتی کسانی هم که زیاده خواه هستند، در مواردی تن به لیاقت محوری می دهند و فطرت و وجدان آنان نیز هـمواره آنـها را بـه این موضوع ترغیب و تشویق می کند.

سخنان پیـامبر اکرم«ص» در خـطبه غـدیر نـشان مـی دهد که حـضرت آینده بس روشنی را برای بشر ترسیم و رئوس و کلیات اوصاف و برنامه های حضرت مهدی«عج » را به زیبایی تبیین فرموده اند.

پی نوشت ها

[1] ر.ک: مبلغان، ش 62، مقاله «حدیث غدیر، امامت امام علی«ع» و معصومین علیهم السلام».

[2] بـحارالانوار، محمدباقر مجلسی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ج 37، ص ۲۱۲.

[3] بحارالانوار، ج 37، ص ۲۱۴.

[4] خورشید مغرب، محمدرضا حکیمی، ص 246؛ کمال الدین، شیخ صدوق، انتشارات جمکران، ج 1، ص ۵۲۴.

[5] کمال الدین، صص ۵۲۵ـ۴۹۱.

[6] همان، صص 486 - 483؛ کفایه الاثر، صص 14 - 13؛ فرائد السمطین، جوینی، ج 2، ص ۱۳۳.

[7] توبه، ۳۳.

[8] تفسیر الصافی، فـیض کاشـانی، بیروت، مؤسسه العلمی للمطبوعات، دوّم، 1412 ق، ج 2، ص ۳۳۸.

[9] همان، ص ۳۳۹.

[10] بحارالانوار، ج 37، ص ۲۱۳.

[11] فراید السمطین، ج 2، ص 312؛ کمال الدین، ج 1، ص 524، ح ۲۷.

[12] بحارالانوار، ج 37، ص ۲۱۳.

[13] همان.

[14] مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی، انتشارات علمی، دعای ندبه، صص 982 – ۹۸۱.

[15] ر.ک: مهدی«عج» انقلابی بزرگ، ناصر مکارم شیرازی، قـم، مـطبوعاتی هدف، بی تا، صص ۲۷۸ـ۲۷۳.

[16] بحارالانوار، ج 37، ص ۲۱۳.

[17] همان.

[18] پیام نگار، متن خطبه غدیر، سید حسین حسینی، انتشارات نگار، 1386 ش، صص ۷۷ـ۷۶.

[19] همان، ص 78؛ بحار النوار، ج 37، ص ۲۱۳.

[20] ر.ک: مبلّغان، ش 61، مقاله »مهدی«عـج» مـیراثدار انبیا علیهم السلام».

[21] بحارالانوار، ج 37، ص ۲۱۳.

[22] همان.

[23] هـمان، ج 52، ص ۹.

[24] پیـام نگار، ص ۷۸.

[25] بحار النوار، ج 37، ص ۲۱۳.

[26] همان.

[27] همان.

[28] همان.

[29] این تعبیر تنافی با رجعت ندارد؛ چرا که امامان قبل از آن حضرت رجوع می کنند و جمله فوق میگوید که بعد از او امـامی نـیست.

[30] بحارالانوار، ج 37، ص ۲۱۳.

[31] همان؛ پیام نگار، ص ۷۸.

[32] انـبیاء، ۱۱۵.

[33] بـحارالانوار، ج 37، ص ۲۱۳.

[34] همان.

اطلاعات

برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.